آتشکده قربانگاه فسا؛ یادگاری خاموش از روزگار ساسانی
در ۲۰ کیلومتری شمال شهر فسا در استان فارس، در کنار برکه‌ای کوچک که مردم محلی آن را «غمپ» می‌نامند، بقایای اثری کهن از روزگار ساسانیان دیده می‌شود؛ بنایی تاریخی که در میان اهالی با نام قربانگاه شناخته می‌شود. این مجموعه از آثار ارزشمند تاریخی فسا به شمار می‌رود و بر پایه روایت‌های محلی، ساخت آن را به پارس، پسر طهمورث، نسبت می‌دهند. هرچند این نسبت بیشتر رنگ افسانه و باور بومی دارد، اما آنچه امروز در این ناحیه دیده می‌شود، از حضور یک آتشکده و بناهای وابسته به آن در گذشته خبر می‌دهد.
بقایای آتشکده در کنار برکه‌ای زیبا
در کنار این آبگیر کوچک، بخش‌هایی از سنگ‌چین‌ها و ویرانه‌های معماری کهن هنوز پابرجاست. در میان این آثار، بقایای یک آتشکده ساسانی بیش از همه جلب توجه می‌کند؛ بنایی که سقف آن فرو ریخته، اما نشانه‌های ساختار اصلی آن همچنان قابل تشخیص است. مصالح به‌کاررفته در این بنا شامل ساروج و سنگ لاشه بوده و سطح آن را با روکشی از گچ می‌پوشاندند؛ شیوه‌ای که در بسیاری از بناهای مهم دوره ساسانی در فارس دیده می‌شود.
سنگ چهارگوش غمپ؛ نشانی رازآلود از آیین‌های کهن
در سمت چپ غمپ و در آن‌سوی جاده، سنگی چهارگوش، یکپارچه و استوار دیده می‌شود که با وجود گذر زمان همچنان پابرجا مانده است. بر یکی از سطوح این سنگ، دایره‌ای حجاری شده که امروزه جزئیات نقش درون آن از میان رفته است. در بخش بالایی آن نیز گودالی کوچک دیده می‌شود که احتمال می‌رود جایگاه افروختن آتش یا بخشی از کارکرد آیینی این آتشکده بوده باشد. این سنگ از دید بسیاری از پژوهشگران محلی، یکی از نشانه‌های مهم وابسته به آتشکده و مراسم دینی زرتشتیان در این ناحیه است.
نشانه‌های یک شهر کهن در شمال فسا
در کنار آتشکده، آثار پراکنده دیگری نیز از یک شهر ساسانی به چشم می‌خورد. یکی از این نشانه‌ها، سنگی موسوم به سنگ سلمان است که گفته می‌شود دروازه ورودی یکی از بناهای مهم این مجموعه بوده است. تپه‌های اطراف نیز آثار فراوانی از سکونت و زندگی در خود حفظ کرده‌اند و همین موضوع نشان می‌دهد که این مکان تنها یک نیایشگاه نبوده، بلکه بخشی از یک محدوده شهری یا مذهبی گسترده‌تر به شمار می‌رفته است.
پیوند طبیعت و باورهای زرتشتی در تنگ کرم
در سراسر این منطقه، درخت مورد به چشم می‌خورد؛ گیاهی که در فرهنگ زرتشتی جایگاهی محترم داشته است. حتی امروز نیز در میان زمین‌های کشاورزی اطراف، بسیاری از مردم محلی کندن یا ریشه‌کن کردن این درختان را شایسته نمی‌دانند. همین پیوند میان طبیعت، باورهای کهن و آثار تاریخی، به این محوطه حال‌وهوایی ویژه بخشیده است. مجموعه غمپ و آتشکده ساسانی تنگ کرم، که یکی از روستاهای نزدیک به این اثر است، از نظر شکوه و اهمیت تاریخی، یادآور آتشکده بزرگ فیروزآباد در فارس دانسته می‌شود.
ثبت ملی و جایگاه تاریخی اثر
این اثر ارزشمند در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شماره ثبت ۲۶۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. آتشکده قربانگاه فسا، با قرار گرفتن در چشم‌اندازی آرام و تاریخی، از آن دست مکان‌هایی است که در آن می‌توان ردپای آیین، معماری و زندگی مردمان ایران باستان را در کنار طبیعتی دل‌نشین و بومی احساس کرد.
۰ نظر