خانه ستوده چالشتری در استان چهارمحال و بختیاری شهرستان شهرکرد
خانه ستوده چالشتری از آخرین بخش‌های برجای‌ماندهِ مجموعه بناهای مرتبط با ارگ چالشتر و یادگاری از اواخر دوره قاجاریه است؛ بخشی که زمانی «اندرونی» و فضای حاکم‌نشین قلعه را شکل می‌داده و امروز در غرب شهرکرد، در استان چهارمحال و بختیاری و شهرستان شهرکرد، نزدیک خانه آزاده، مثل برگی از تاریخ در برابر نگاه رهگذران ایستاده است. شالوده اصلی این بخش در سال ۱۳۲۳ هجری قمری به پایان رسیده و ازاره‌های سنگی تراش‌خورده و ارزشمند آن، همراه با نقاشی‌های نفیس با مضمون‌های افسانه‌ای و اسطوره‌ای، به بنا شخصیت و شکوهی کم‌تکرار داده‌اند.
معماری قلعه چالشتر و قلعه ستوده در شهرستان شهرکرد
قلعه چالشتر به دو حیاط بیرونی و اندرونی تقسیم می‌شود و حیاط اندرونی که برج‌وبارو ندارد، با نام «قلعه ستوده» شناخته می‌شود؛ بنایی که حاج محمدرضا خان ستوده چالشتری بنیان گذاشت و در شمار خانه‌های اشرافی و اعیان‌نشین منطقه جای گرفت. این بخش حدود ۲۴۰۰ متر مربع مساحت دارد، در قسمت غربی مجموعه تاریخی قلعه چالشتر قرار گرفته و با مصالح خشت و نمای آجر ساخته شده است؛ جایی که اقامت خاندان و محارم خان بوده و در عین داشتن راهی مجزا به معبر عمومی، از طریق دالانی به اعیانی خانی (محل بارعام) نیز پیوند می‌خورده است.
حیاط مرکزی و سازمان فضایی خانه ستوده چالشتری شهرکرد
روبه‌روی بنا، حیاطی مرکزی با حوضی بیضوی قرار دارد که هندسه آرام آن، ضرب‌آهنگ فضا را تنظیم می‌کند؛ انگار همه چیز برای مکث، تماشا و پذیرایی طراحی شده است. خانه ستوده در دو طبقه ساخته شده؛ طبقه نخست بیشتر کارکرد انبار داشته و طبقه بالا برای خواب، نشیمن و پذیرایی از مهمانان به کار می‌رفته است.
گچ‌بری شیر و شکر و ستون‌های سنگی خانه ستوده چالشتر
ایوان طبقه بالایی با نقوش «شیر و شکر» آراسته شده؛ گچ‌بری‌ای اصیل که برجستگی و فرورفتگی‌اش بسیار کم است و نقش‌ها را به‌صورت سایه‌روشن روی زمینه سفید گچ نشان می‌دهد. نقوش گیاهی، گل و گلدان و گل‌ومرغ، در کنار سقفی با قاب و تخته و رنگ‌های سبز و طلایی، فضای ایوان را به صحنه‌ای زنده از هنر تزیینی بدل کرده‌اند و در ایوان ورودی نیز ۱۰ ستون سنگی قرینه، شکوه ورودی را کامل می‌کنند.
نقاشی‌های گل صابونی و اتاق پنج‌دری خانه ستوده شهرکرد
در طبقه بالا اتاق پنج‌دری و اتاق‌های جانبی قرار دارند که تا زیر سقف، با کادربندی‌های قرینه و نقاشی‌هایی معروف به «گل صابونی» مزین شده‌اند؛ نقاشی‌هایی که تلفیقی از نگاه ایرانی و تاثیرات هنری غربی را یادآور می‌شوند. در میان نقش‌ها، صحنه‌های داستانی یوسف و زلیخا، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، مناظر طبیعی و کتیبه‌هایی از آیات قرآنی با خط نستعلیق دیده می‌شود و همین تنوع، اتاق‌ها را از یک فضای صرفاً سکونتی به گالری روایت‌ها و باورها تبدیل کرده است.
تزیینات قاجاری خانه ستوده چالشتری در شهرستان شهرکرد
عناصر تزیینی خانه ستوده بر سه ویژگی رایج هنر عصر قاجار استوار است: ملی، مذهبی و فرنگی؛ به همین دلیل، در کنار آیات قرآنیِ فراوان بر دیوارهای اتاق پنج‌دری و دو گوشواره متصل به آن، ردِ تاثیر هنرهای تزیینی غربی با رویکرد طبیعت‌گرا و غیرانتزاعی نیز دیده می‌شود. اتاق پنج‌دری با رنگ‌های زنده و درخشانِ طلایی، لاجوردی، سبز و قرمز روی زمینه سفید گچ می‌درخشد، اما در اتاق‌های گوشواره اگرچه نقاشی‌ها گسترده‌اند، آن شدت و برق اتاق اصلی کمتر است و در عوض، هماهنگی رنگ‌ها آرام‌تر و یکدست‌تر به چشم می‌آید. سقف این اتاق‌ها با تخته‌های چوب گردو ساخته شده و نقوش هندسی و گل‌میخ‌های برنجی، پایان‌بندی ظریف این تزیینات را رقم زده‌اند.
موزه‌های خانه ستوده چالشتری در استان چهارمحال و بختیاری شهرستان شهرکرد
در استان چهارمحال و بختیاری، شهرستان شهرکرد، خانه ستوده چالشتری فقط یک بنای تاریخی نیست؛ از سال ۱۳۷۸ با بازگشایی دو موزه در دل این خانه، بازدیدکننده در همان قدم‌های نخست وارد روایتی زنده از فرهنگ و هنر منطقه می‌شود: موزه مردم‌شناسی در زیرزمین خانه و موزه سنگ در محوطه آن.
موزه مردم‌شناسی خانه ستوده چالشتری در شهرستان شهرکرد
در موزه مردم‌شناسیِ خانه ستوده چالشتری، مجسمه‌های انسانی با پوشش محلی چهارمحال و بختیاری به استقبال شما می‌آیند و جزئیاتی از زندگی روزمره و آیین‌های بومی را پیش چشم می‌گذارند؛ از زیورآلات و ابزارهای جنگی گرفته تا انواع ظروف، دست‌بافت‌ها، قفل‌سازی به‌عنوان یکی از هنرهای محلی، و ادوات کشاورزی سنتی که نشان می‌دهند این سرزمین چگونه با کار، مهارت و سلیقه شکل گرفته است.
موزه سنگ خانه ستوده چالشتری در استان چهارمحال و بختیاری
در محوطه خانه ستوده چالشتریِ استان چهارمحال و بختیاری، موزه سنگ مثل یک نمایشگاه آرام و دقیق از نقش سنگ در تاریخ و معماری عمل می‌کند؛ جایی که می‌توانید انواع سنگ‌قبرها و همچنین اجزای سنگی معماری مانند فواره‌ها، حوض‌ها، ستون‌ها و سرستون‌های ساده و منقوش را ببینید و ردّ زمان را روی بافت‌ها و نقش‌ها دنبال کنید.
نحوه دسترسی به خانه ستوده چالشتری در شهرستان شهرکرد
برای دسترسی به خانه ستوده چالشتری در استان چهارمحال و بختیاری، شهرستان شهرکرد، مقصد شما قلعه چالشتر است؛ آدرس مسیر به این صورت است: شهرکرد، قلعه چالشتر.
۰ نظر