سنگ‌نگاره قیر و کارزین؛ یادگاری کمیاب از روزگار اشکانی
سنگ‌نگاره قیر و کارزین یکی از آثار تاریخی ارزشمند استان فارس است که در نزدیکی شهر قیر، مرکز شهرستان قیر و کارزین، قرار دارد. این نقش‌برجسته که در میان مردم محلی با نام‌های «نقش رستم» و «قدمگاه» نیز شناخته می‌شود، تصویری از یک سرباز پارتی را بر روی تخته‌سنگی بزرگ نشان می‌دهد؛ سربازی که کمان خود را برای تیراندازی گشوده و در حال نمایش صحنه‌ای رزمی است. اهمیت این اثر از آن‌جا بیشتر می‌شود که از آن به عنوان تنها سنگ‌نگاره پارتی حجاری‌شده در استان فارس یاد می‌کنند؛ اثری که بیش از دو هزار سال از عمر آن می‌گذرد و در ۱۰ آذر ۱۳۵۴ با شماره ۹۳۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
نقش‌برجسته‌ای در دل جاده قیر به فیروزآباد
این سنگ‌نگاره در حدود سه کیلومتری شهر قیر و در مسیر جاده قیر به فیروزآباد، در محدوده‌ای میان گردنه سم‌دلدل و گلومش دیده می‌شود. نقش بر روی تخته‌سنگی مکعبی‌شکل با طول تقریبی ۲۴۰ سانتی‌متر و عرض ۱۷۰ سانتی‌متر حجاری شده و سربازی را با تیر، کمان، تیردان و کلاه‌خود به تصویر می‌کشد. همین تصویر ساده اما پرقدرت، پنجره‌ای رو به هنر و شیوه نمایش نظامی در دوره اشکانی باز می‌کند؛ دوره‌ای که در آن، نقش‌برجسته‌ها نه فقط برای زیبایی، بلکه برای نمایش قدرت، هویت و شکوه حکومت‌ها خلق می‌شدند.
تنها اثر پارتی فارس؛ میراثی در آستانه فراموشی
سنگ‌نگاره قیر و کارزین امروز بیش از آن‌که فقط یک جاذبه تاریخی باشد، نشانی از آسیب‌پذیری میراث فرهنگی ایران است. بخش‌هایی از این اثر در گذر زمان و بر اثر بی‌توجهی، فرسوده و مخدوش شده و چهره سرباز نیز دیگر مانند گذشته به‌روشنی قابل تشخیص نیست. افزون بر فرسایش طبیعی، حفاری جویندگان گنج در زیر سنگ و یادگارنویسی و حکاکی روی اثر، آسیب‌های جدی به این نقش‌برجسته وارد کرده است. سال‌هاست که این یادگار اشکانی، بدون حفاظت مؤثر و حتی بدون ابتدایی‌ترین تدابیر نگهداری، در معرض تخریب قرار دارد؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره نابودی کامل آن را بیشتر کرده است.
نگاهی به پیشینه تاریخی سنگ‌نگاره
این اثر به دوره اشکانی یا پارت تعلق دارد؛ سلسله‌ای که از حدود ۲۵۰ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی بر ایران حکومت کرد. اشکانیان پس از سلوکیان به قدرت رسیدند و با وجود ساختار ملوک‌الطوایفی، نقش مهمی در حفظ هویت ایرانی و مقابله با نفوذ قدرت‌های بیگانه داشتند. در نهایت، این سلسله به دست اردشیر بابکان، بنیان‌گذار شاهنشاهی ساسانی، پایان یافت. وجود چنین سنگ‌نگاره‌ای در شهرستان قیر و کارزین نشان می‌دهد که فارس، افزون بر آثار پرآوازه ساسانی و هخامنشی، نشانه‌هایی ارزشمند از روزگار اشکانی را نیز در خود جای داده است.
مسیر دسترسی به سنگ‌نگاره قیر
برای بازدید از این اثر تاریخی، باید از شهر قیر در استان فارس وارد جاده قیر به فیروزآباد شوید. سنگ‌نگاره در فاصله‌ای حدود سه کیلومتر از شهر و در حاشیه مسیر قرار گرفته است. این نزدیکی به جاده، دسترسی به اثر را آسان کرده، اما همین موضوع در سال‌های گذشته یکی از عوامل افزایش آسیب‌پذیری آن نیز بوده است. بازدید از این نقش‌برجسته، برای علاقه‌مندان تاریخ و باستان‌شناسی، فرصتی ارزشمند است تا با یکی از کمتر شناخته‌شده‌ترین یادگارهای اشکانی در جنوب ایران آشنا شوند.
۰ نظر