معرفی غار کان گوهر
غار کان گوهر در بخش سرچهان از شهرستان بوانات در استان فارس قرار دارد و یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی، زمین‌شناسی و تاریخی این منطقه به شمار می‌رود. این غار به دلیل وجود کانی‌های ارزشمند، به‌ویژه آهن و منگنز، از گذشته با نام کان گوهر شناخته شده و از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین معادن سنگ‌آهن تاریخی منطقه یاد می‌شود. پیشینه این غار به ادوار پیش از تاریخ و عهد مفرغ نسبت داده شده و از این نظر نیز اهمیت فراوانی دارد.
موقعیت جغرافیایی
شهرستان بوانات با مرکزیت شهر سوریان در شمال‌شرق استان فارس واقع شده و از دو بخش مرکزی و سرچهان تشکیل شده است. غار کان گوهر در مسیر جاده آسفالته بوانات به سیرجان، حدود یک کیلومتر پس از روستای منج و در سمت راست جاده، در کوه سفید یا توتک قرار دارد. این کوه بخشی از رشته‌کوه زاگرس است و غار در داخل تنگه‌ای معروف به بند نو جای گرفته است.
ویژگی‌های زمین‌شناسی و معدنی
غار کان گوهر از آثار ارزشمند زمین‌شناسی منطقه به شمار می‌آید. طول این غار حدود ۲ کیلومتر گزارش شده و در ساختار آن رگه‌های غنی از کانی‌های آهن و منگنز دیده می‌شود که در گذشته مورد بهره‌برداری قرار گرفته و تا حد زیادی تخلیه شده‌اند. دهانه غار ابعادی حدود ۳۰ در ۲۰ متر دارد و در رأس یک مثلث فروافتاده قرار گرفته است. ارتفاع دهانه از سطح دریا حدود ۲۳۰۰ متر است و حجم فروافتادگی پیرامون آن حدود ۱۰۰ هزار مترمکعب برآورد می‌شود که نشان‌دهنده ساختار خاص و پیچیده زمین‌شناختی غار است.
ساختار داخلی غار
غار کان گوهر از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخشی که بر اثر ریزش شکل گرفته و بخشی که حاصل فرایندهای طبیعی درون غار است. پس از ورود، تالاری مدور با شعاع تقریبی ۳۰ متر دیده می‌شود که سقف آن حدود ۲۰ متر ارتفاع دارد. این تالار با شیبی در حدود ۵۰ درجه به سمت پایین ادامه می‌یابد و سپس به تالاری بیضی‌شکل با ابعاد تقریبی ۴۰ در ۱۸۰ متر می‌رسد که با شیبی ۶۰ درجه به سمت بالا امتداد پیدا می‌کند.
بخش‌های درونی و جلوه‌های طبیعی
در ادامه مسیر، دالانی کوتاه به تالاری دیگر با ابعاد حدود ۱۲ در ۱۰ متر می‌رسد که در آن سنگ‌های سیاه و سفید جلوه‌ای چشمگیر ایجاد کرده‌اند. در این بخش پرتگاهی به ارتفاع ۸ متر دیده می‌شود و در انتهای آن دهلیزی قرار دارد. این دهلیز، که بخشی طبیعت‌ساخته از غار است، حدود ۱۲ متر طول دارد و به تالاری با ابعاد ۱۵ در ۱۲ متر متصل می‌شود. دیواره‌های این تالار با غارسنگ‌های گل‌کلمی پوشیده شده و در کف آن نیز گودالی کوچک از آب ناشی از چکیدن قطرات دیده می‌شود. آثار ریزش سقف در بخش‌هایی از این تالار کاملاً مشهود است.
مسیرهای دشوار و بخش‌های پنهان غار
از انتهای تالار، دهلیزی باریک آغاز می‌شود که تنها با حالت خزیدن می‌توان از آن عبور کرد و پس از حدود ۲۰ متر به چاهی می‌رسد. بدنه این چاه در برخی نقاط تنگ و در برخی بخش‌ها بازتر است؛ به‌طوری که عبور از آن در قسمت‌هایی به‌صورت پاندولی امکان‌پذیر می‌شود. سالن‌های مرتفع غار که ارتفاع سقف بعضی از بخش‌های آن‌ها به ۳۰ متر می‌رسد و همچنین تونل‌های طولانی آن، هنوز برای بسیاری از افراد ناشناخته مانده‌اند. گفته می‌شود ارتباط بخش انتهایی تونل با بیرون، بر اثر رسوبات جدید، در حال مسدود شدن است.
دهانه‌ها و وضعیت دسترسی
این غار دارای یک دهانه اصلی در ارتفاع حدود ۸۰ متری از کف دره و یک دهانه فرعی در ارتفاع حدود ۱۵ متری از کف دره است. با توجه به ساختار خاص زمین‌شناسی غار و سست بودن بخشی از سنگ‌های معدنی آن، ریزش سنگ در اطراف دهانه‌ها بسیار رخ داده و همین موضوع، دسترسی به داخل غار را دشوار کرده است. شیب نسبتاً تند کوه و انباشت سنگ‌های بزرگ و کوچک در جلوی دهانه، ورود به غار را با چالش همراه می‌کند و بررسی‌های باستان‌شناسی احتمالی را نیز دشوارتر ساخته است.
اهمیت تاریخی و حفاظتی
غار کان گوهر از جمله آثار شاخص شهرستان بوانات است که هم‌زمان ارزش تاریخی، معدنی و زمین‌شناسی دارد. این غار با توجه به قدمت بسیار کهن، ساختار طبیعی ویژه و احتمال وجود لایه‌های باستانی، از ظرفیت بالایی برای مطالعات علمی و پژوهش‌های تخصصی برخوردار است. حفاظت از این اثر طبیعی و تاریخی، برای شناخت بهتر میراث گذشته و جلوگیری از آسیب‌های بیشتر، اهمیت فراوانی دارد.
۰ نظر