منطقه شکار ممنوع خرقان در استان مرکزی | از زرندیه تا نوبران ساوه
منطقه شکار ممنوع خرقان در استان مرکزی، از شمال شهرستان زرندیه آغاز می‌شود و تا جنوب بخش نوبرانِ شهرستان ساوه امتداد پیدا می‌کند؛ پهنه‌ای که وقتی وارد آن می‌شوید، به‌جای هیاهوی شهر، با چشم‌اندازهای طبیعی و زیستگاه‌هایی روبه‌رو می‌شوید که حساس و ارزشمندند. دلیل ممنوعیت شکار در خرقان هم دقیقاً همین ویژگی‌هاست؛ حضور گونه‌های نادر گیاهی و جانوری و زیستگاه‌هایی که کوچک‌ترین فشار انسانی می‌تواند تعادلشان را به هم بزند.
منابع آب منطقه خرقان زرندیه استان مرکزی | رودها، چشمه‌ها و کاریزها
در خرقان، آب مثل رشته‌ای نامرئی در دل زمین و میان دره‌ها جریان دارد و به روستاها جان می‌دهد؛ بخشی از اراضی این منطقه از رودهایی مانند خررود، کلنجین، آوه و رودک سیراب می‌شود و قسمت عمده‌ای هم از چشمه‌سارهای متعدد بهره می‌گیرد. در کنار این‌ها، کاریزها نیز نقش مهمی در مشروب کردن زمین‌ها دارند و همین دسترسی به آب، چهره‌ای کشاورزی و دامداری به بسیاری از آبادی‌های خرقان داده است.
تاریخچه شکار ممنوع خرقان زرندیه | آغاز حفاظت و تمدید ممنوعیت
این محدوده از ۱۱ مهر ۱۳۸۹ به مدت یک سال به عنوان منطقه شکار ممنوع تعیین و اعلام شد و حفاظت از آن به‌صورت مشترک بر عهده اداره حفاظت محیط زیست ساوه و زرندیه قرار گرفت. سپس در اول آبان ۱۳۹۰ نیز دوباره به عنوان منطقه شکار ممنوع شناخته شد؛ تصمیمی که نشان می‌دهد ارزش‌های طبیعی خرقان، تنها یک عنوان اداری نیست و نیازمند مراقبت پیوسته و جدی است.
کشاورزی و دامداری خرقان در شهرستان زرندیه استان مرکزی | اقتصادِ وابسته به زمین
خرقان از دیرباز با کشاورزی شناخته شده و محصولاتش بیشتر شامل گندم و جو، حبوبات، بادام و کشمش است؛ محصولاتی که با آب رودها، چشمه‌ها و کاریزها جان می‌گیرند و فصل به فصل، ریتم زندگی روستاها را تعیین می‌کنند. دامداری نیز در دهات منطقه رواج دارد و در میان دام‌ها، گوسفند و بز سهم بیشتری دارند و پس از آن گاو دیده می‌شود؛ تصویری آشنا از روستاهایی که هنوز پیوندشان با مرتع و کشتزار قطع نشده است.
مرکزیت آوه و کلنجین در خرقان استان مرکزی | مسیرهای ارتباطی و نقش تاریخی
مرکز بخش خرقان شرقی و غربی، آوه معرفی شده که در مسیر قزوین به همدان قرار دارد و همین جایگاه جغرافیایی، به منطقه نقش ارتباطی داده است. در خرقان شرقی نیز قصبه کلنجین به عنوان مرکز شناخته می‌شود که در فاصله‌ای از آوه قرار دارد و در گذشته اعتبار بیشتری داشته و مرکز تمامی خرقان به شمار می‌رفته است؛ انگار تاریخ منطقه، برای مدتی طولانی با نام کلنجین گره خورده بود.
کوهستان‌های خرقان زرندیه استان مرکزی | خرقان‌داغ، رامند و گردنه‌های معروف
سرزمین خرقان در مجموع ناحیه‌ای کوهستانی است و همین ارتفاع و ناهمواری، هم آب‌وهوا را شکل می‌دهد و هم زیستگاه‌های متنوع را می‌سازد. دو رشته‌کوه معروف این ناحیه، یکی خرقان‌داغ در حدفاصل خرقان و دهستان درجزین و خلجستان ساوه، و دیگری رامند در میان خرقان و رامند و دهستان زهرا است؛ رشته‌کوهی که در طول منطقه، در هر بخش با نامی شناخته می‌شود. در میان گذرگاه‌ها نیز دو گردنه معروف دیده می‌شود: سلطان‌بلاغ و آوه؛ و گردنه آوه در زمستان‌ها اغلب با محدودیت عبور و مرور روبه‌رو می‌شود.
حیات‌وحش منطقه شکار ممنوع خرقان استان مرکزی | پستانداران و پرندگان شاخص
خرقان فقط یک پهنه طبیعی نیست؛ خانه گونه‌هایی است که حضورشان نشانه سلامت زیستگاه است. در این منطقه گونه‌هایی مانند کل و بز، قوچ و میش، کبک و تیهو و همچنین پرندگان شکاری دیده می‌شود و در کنار آن‌ها، گونه‌های نادر گیاهی نیز ارزش حفاظتی خرقان را بیشتر کرده‌اند. در میان پستانداران شناسایی‌شده، گروه‌هایی مانند حشره‌خواران، خفاش‌ها، خرگوش، گراز و گوشت‌خوارانی همچون گرگ، سمور آبی، گربه وحشی، سیاه‌گوش، گربه پالاس، کفتار، شغال و روباه گزارش شده‌اند؛ تنوعی که نشان می‌دهد این منطقه زنجیره غذایی نسبتاً کامل و پویایی دارد.
پرندگان، خزندگان و آبزیان خرقان زرندیه | از شاهین تا لاک‌پشت
این منطقه شمار قابل توجهی از پرندگان را در خود پناه داده و نام‌هایی مثل کبک، تیهو، بلدرچین، فاخته، قمری و همچنین پرندگان شکاری مانند دال، شاهین، بحری، بالابان، دلیجه، سارگپه و قرقی در میان آن‌ها دیده می‌شود. از خزندگان نیز به انواع مارهای سمی و آبی، لاک‌پشت‌ها و گونه‌هایی مانند آگاما اشاره شده و در بخش دوزیستان، وزغ سبز و انواع قورباغه‌ها گزارش شده‌اند. در آب‌های منطقه نیز ماهیانی مانند کپور، گاوماهی و سگ‌ماهی جویباری ذکر شده که نشان می‌دهد منابع آبی خرقان، فقط برای کشاورزی نیست و بخشی از تنوع زیستی را هم پشتیبانی می‌کند.
پوشش گیاهی خرقان در استان مرکزی | تیره‌های غالب و گیاهان مهم
در خرقان گونه‌های گیاهی متعددی شناسایی شده‌اند و بخشی از آن‌ها بومی منطقه‌اند؛ همین بومی بودن، حساسیت حفاظت را دوچندان می‌کند، چون اگر زیستگاه آسیب ببیند، جایگزین طبیعی برای برخی گونه‌ها به سادگی وجود نخواهد داشت. در میان تیره‌های غالب، مرکبیان و نعنائیان سهم بیشتری دارند و از گیاهان مهم نیز به گز، گون، میخک، فراسیون، ماش‌وحشی، اشک، شیرین‌بیان، کاهو، کنگر، شنگ و استاکیس اشاره می‌شود؛ ترکیبی از گیاهان مرتعی و دارویی که چهره طبیعی خرقان را شکل می‌دهند.
منطقه شکار ممنوع خرقان زرندیه | نکته‌های مهم برای بازدید مسئولانه
اگر قصد دیدار از منطقه شکار ممنوع خرقان در شهرستان زرندیهِ استان مرکزی را دارید، بهتر است سفر را با نگاه مسئولانه انجام دهید: نزدیک شدن به حیات‌وحش، ایجاد سروصدا، رهاسازی زباله و خروج از مسیرهای ایمن می‌تواند به زیستگاه آسیب بزند. خرقان برای تماشای طبیعت و یاد گرفتن احترام به آن ارزشمند است؛ جایی که هر قدم باید سبک باشد تا رد سنگینی روی آینده منطقه نگذارد.
۰ نظر