موزه مردم‌شناسی اشکذر؛ روایت زندگی در دل یک حمام تاریخی
موزه مردم‌شناسی اشکذر یکی از دیدنی‌های ارزشمند شهر اشکذر در استان یزد است؛ جایی که در محله قدیمی و مهم باغستان قرار گرفته و بخشی از حافظه اجتماعی این شهر کویری را زنده نگه می‌دارد. اشکذر در حدود بیست کیلومتری شمال‌غرب شهر یزد و در دشت یزد ـ اردکان واقع شده و از شهرهای تاریخی و شناخته‌شده این منطقه به شمار می‌آید. در میان بافت سنتی این شهر، حمام باغستان با معماری خاص خود امروز به موزه‌ای تبدیل شده که شیوه زندگی، کار، آیین‌ها و مشاغل قدیمی مردم اشکذر را پیش چشم بازدیدکنندگان می‌گذارد.
حمام باغستان؛ بنایی قاجاری در زیر زمین
این موزه در حمام تاریخی باغستان برپا شده؛ حمامی قاجاری که به‌صورت زیرزمینی ساخته شده و مانند بسیاری از حمام‌های سنتی ایران، با هدف حفظ دمای مناسب و سازگاری با اقلیم گرم و خشک یزد طراحی شده است. بنای حمام با حدود ۴۵۰ مترمربع مساحت، سقف‌های گنبدی، فضاهای سنتی و دو بخش حمام کوچک و بزرگ، نمونه‌ای دیدنی از معماری بومی منطقه است. حمام بزرگ معمولاً در دو روز هفته در اختیار مردان قرار می‌گرفت و در روزهای دیگر، در صورت نیاز، از حمام کوچک استفاده می‌کردند؛ این برنامه برای زنان به‌صورت برعکس اجرا می‌شد. همین جزئیات ساده، تصویری روشن از نظم اجتماعی و سبک زندگی مردم اشکذر در گذشته به دست می‌دهد.
از حمام عمومی تا موزه مردم‌شناسی
حمام باغستان با شماره ۲۶۱۴۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و در سال ۱۳۹۰ با هزینه اداره میراث فرهنگی، تغییر کاربری یافت و به موزه مردم‌شناسی اشکذر تبدیل شد. این تغییر، فرصتی فراهم کرد تا بنایی که روزگاری محل رفت‌وآمد روزانه مردم بود، امروز به فضایی فرهنگی و آموزشی بدل شود. موزه نه‌فقط اشیا را به نمایش می‌گذارد، بلکه حال‌وهوای زندگی سنتی، روابط اجتماعی و فرهنگ عامه مردم این بخش از یزد را نیز بازآفرینی می‌کند.
مشاغل سنتی و ابزارهای زندگی قدیم
در بخش‌های مختلف موزه، مجموعه‌ای از ابزار و وسایل مربوط به مشاغل سنتی و زندگی روزمره مردم دیده می‌شود. ابزار کشاورزی، وسایل خورجین‌بافی، نخ‌ریسی، گیوه‌چینی، حلاجی، ابزار اندازه‌گیری و مولاژهایی از حرفه‌هایی مانند چرخ‌ریسی، حجامت و دلاکی، از مهم‌ترین بخش‌های موزه هستند. همچنین انواع ظروف چینی، قوری، سماور، کوزه‌های سفالی، ظروف مسی، ابریق، خشت‌های قدیمی، آسیاب سنگی، دیگ‌های سنگی و ابزارهای سنتی دیگر، فضایی زنده از خانه‌ها و کارگاه‌های قدیمی اشکذر را تداعی می‌کنند. حضور تندیس‌هایی که افراد را در حال انجام کارهای روزمره نشان می‌دهند، باعث شده بازدید از موزه حالتی داستانی و ملموس پیدا کند.
خاطره‌های حمام و فرهنگ مردم اشکذر
یکی از جذاب‌ترین وجوه این موزه، پیوند آن با خاطره‌های جمعی مردم شهر است. حمام‌های عمومی در گذشته فقط محل شست‌وشو نبودند؛ بلکه نقش مهمی در معاشرت، گفت‌وگو، شوخی، شنیدن خبرها و حتی اجرای برخی رسم‌های اجتماعی داشتند. از جمله روایت‌های شنیدنی این حمام، حضور تازه‌دامادها در صبح زود، نوجوانانی که تازه به سن تکلیف رسیده بودند و پیرمردهایی است که فضای حمام را با شوخی و گفت‌وگوهای گرم، زنده می‌کردند. نام افرادی مانند مرحوم میرزاعلی‌اکبر دهدوار، مرحوم عباس باقر، حسین رحمانیان و آقا حسین میردهقان نیز در یاد این حمام مانده؛ کسانی که سال‌ها در این مکان کار می‌کردند و بخشی از هویت اجتماعی آن بودند.
موزه‌ای برای شناخت آداب و رسوم منطقه
موزه مردم‌شناسی اشکذر با هدف معرفی آداب و رسوم، باورها، شیوه معیشت و فرهنگ مردم این منطقه راه‌اندازی شده است. بازدید از این مجموعه برای کسانی که می‌خواهند با زندگی سنتی مردم اشکذر و دیگر شهرهای استان یزد آشنا شوند، تجربه‌ای ارزشمند به شمار می‌آید. فضای زیرزمینی حمام، معماری سنتی، اشیای قدیمی و روایت‌های نهفته در هر بخش، این موزه را به یکی از جاذبه‌های فرهنگی مهم شهر تبدیل کرده است.
مسیر دسترسی و زمان بازدید
برای بازدید از موزه مردم‌شناسی اشکذر باید به اشکذر، خیابان امام، خیابان طالقانی، کوچه حمام باغستان بروید. ساعت کاری مجموعه از ۸ تا ۱۹ است و شنبه‌ها تعطیل می‌باشد. قرار گرفتن این موزه در بافت شهری اشکذر، دسترسی به آن را برای گردشگران آسان کرده و بازدید از آن می‌تواند بخشی جذاب از سفر به شهر اشکذر و اطراف یزد باشد.
۰ نظر