نگاهی به موقعیت جغرافیایی اسفاد
روستای اسفاد از توابع شهرستان زیرکوه در استان خراسان جنوبی است. این روستا در فاصله‌ی ۱۰۲ کیلومتری از شهرستان قائن و ۱۵ کیلومتری از شهر حاجی‌آباد قرار دارد. اسفاد در دامنه‌های رشته‌کوه شاسکوه آرمیده و چشم‌اندازهایی دارد که هر بیننده‌ای را شیفته‌ی خود می‌کند.
از شرق به دشت‌های بی‌پایان بیابانی می‌رسد، از غرب با کوهستان‌های سر به فلک کشیده هم‌مرز است، از شمال با روستای آبیز و از جنوب با روستای میرآباد همسایه است. این ترکیب، تصویری از تضاد زیبای طبیعت را در ذهن به وجود می‌آورد؛ جایی که خشکی بیابان با سرسبزی کوهپایه در آغوش هم آرام گرفته‌اند.
کشاورزی و زعفران مرغوب اسفاد
زمین‌های آبرفتی و حاصلخیز اسفاد، روزگاری میزبان مزارع پرمحصول و باغ‌های سرسبز بوده‌اند. هرچند در سال‌های اخیر، خشکسالی‌ها و کاهش بارندگی، چهره‌ی کشاورزی را کمی دگرگون کرده، اما هنوز هم عطر زعفران در هوای پاییزی اسفاد پیچیده است.
محصول اصلی این روستا زعفرانی است با رنگ و عطری بی‌نظیر که آوازه‌اش تا دوردست‌ها رسیده است. آبیاری مزارع به‌وسیله قنوات صورت می‌گیرد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها قنات اسفاد است؛ قناتی با طول ۵۵۰ متر و ۱۰ میله‌چاه که با دبی ۵ لیتر بر ثانیه، جان تازه‌ای به زمین‌های کشاورزی می‌بخشد.
سرو کهنسال اسفاد؛ نگهبان هزارساله‌ی زمین
در دل مزارع سرسبز اسفاد، درخت سرو کهنسال اسفاد ایستاده است؛ درختی که در سال ۱۳۹۴ در فهرست میراث طبیعی ملی ایران به ثبت رسیده.
این سرو باشکوه با تنه‌ای پیچ‌خورده و شاخه‌هایی گسترده، قرن‌هاست که سایه‌اش را بر زمین کشاورزان گسترده است. ارتفاع ۱۹ متری و محیط تنه‌ی بیش از ۸ متر، جلوه‌ای اسطوره‌ای به آن بخشیده. مردم روستا احترام ویژه‌ای برای این درخت قائل‌اند و باور دارند که حضور آن مایه‌ی برکت و آبادانی است.
قلعه اسفاد؛ یادگار تاریخ
در غرب روستا، بقایای قلعه اسفاد همچنان بر فراز تپه‌ای سنگی دیده می‌شود. این قلعه احتمالاً متعلق به دوره‌ی سلجوقی است و مردان اسماعیلیه در زمان خطر از آن به‌عنوان پناهگاه استفاده می‌کردند. دیوارهای سنگی، برج‌های نگهبانی و آثار معماری باستانی اطراف آن، نشان از قدمتی دست‌کم هفت‌صد ساله دارند.
بر اساس گفته‌های اهالی، تونلی زیرزمینی از این قلعه تا بخش قدیمی روستا امتداد داشته که به چاه‌های قنات متصل بوده است. این ارتباط زیرزمینی، نشانی از هوش و مهندسی تحسین‌برانگیز گذشتگان در دل تاریخ دارد.
پیشینه تاریخی و فرهنگی اسفاد
نام اسفاد در منابع تاریخی نیز دیده می‌شود. در کتاب تاریخ حافظ ابرو (تألیف شهاب‌الدین عبدالله خوافی در قرن نهم هجری) از این روستا به‌عنوان بخشی از ولایت زیرکوه قهستان یاد شده است.
به‌سبب موقعیت ممتاز جغرافیایی و نزدیکی به روستای تاریخی آبیز، سکونت در این ناحیه احتمالاً به اوایل دوران اسلامی و حتی پیش از آن بازمی‌گردد. مسجد قدیمی اسفاد نیز که شباهتی به مسجد جامع افین داشته، گواهی دیگر بر تاریخ پرشکوه این دیار است.
نتیجه‌گیری
اسفاد، روستایی است که در دل کوهستان‌های زیرکوه، روایت‌گر هزاران سال زندگی، تلاش و ایمان مردمش است. جایی که زعفران طلایی، سرو کهنسال، قنات‌های پرآب و قلعه‌ی تاریخی، همگی در کنار هم روحی زنده به سرزمین خراسان جنوبی بخشیده‌ان
۰ نظر