روستای گلابر؛ جایی که خانه‌ها روی شانه کوه می‌نشینند
روستای زیبای گلابر از توابع بخش مرکزی شهرستان ایجرود در استان زنجان است؛ روستایی پلکانی و سرسبز که وقتی واردش می‌شوید، انگار کوه و خانه و باغ با هم قرار گذاشته‌اند منظره‌ای بسازند که هم چشم را نگه دارد و هم دل را. گلابر در محدوده شهرستان ایجرود، حدود ۴۸ کیلومتری شهر زنجان و نزدیک به ۱۲ کیلومتری زرین‌آباد (مرکز شهرستان) قرار گرفته و همین دسترسی، آن را به مقصدی جذاب برای گردشگری روستایی تبدیل می‌کند.
جمعیت و سبک زندگی؛ از نانوایی تا کشاورزی و دامداری
گلابر در دهستان گلابر قرار دارد و بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت آن حدود ۴۰۰۰ نفر (۸۷۰ خانوار) گزارش شده است. در کنار کشاورزی، باغداری و دامداری، شغل بسیاری از اهالی با نانوایی و پخت نان سنگک گره خورده؛ کاری که بخشی از آن بیرون از روستا و به‌ویژه در تهران دنبال می‌شود و ردّش را می‌توان در روایت‌های روزمره خانواده‌ها دید؛ روایتی از رفت‌وآمد، تجربه، و بازگشت مهارت‌ها به روستا.
بانوان گلابر و تنورهای سفالی؛ نان‌آوران بی‌ادعا
در گلابر، هنر فقط یک واژه نیست؛ بخشی از اقتصاد خانه و روستاست. بانوان روستا با تکیه بر مهارت‌هایشان، در ساخت تنورهای سفالینه و ظروف سفالی نقش پررنگی دارند؛ تنورهایی قد و نیم‌قد که با دست‌هایی ساخته می‌شود که سال‌ها تجربه را در خود دارد. این تنورها گاهی راهی خانه‌باغ‌ها و نانوایی‌های سنتی می‌شوند و حتی تا شهرهای بزرگ‌تر می‌روند؛ و برای کسانی که این هنر را می‌شناسند، یادآور نان تنوری و لبنیات محلی و زندگی‌ای هستند که هنوز با خاک و آتش و صبر معنا می‌شود.
جاهای دیدنی گلابر؛ مسجد، حمام تاریخی و «چهل‌پله»
گلابر فقط طبیعت دلنشین ندارد؛ لایه‌های تاریخی‌اش هم چشمگیر است. از دیدنی‌های روستا می‌توان به مسجد گلابر (مسجد حضرت ابوالفضل)، حمام تاریخی و اثر تاریخی چهل‌پله اشاره کرد. علاوه بر این‌ها، نشانه‌هایی از یک قلعه در بالای کوه مشرف بر روستا دیده می‌شود؛ یادگاری که مثل سایه‌ای از گذشته، هنوز روی خط آسمان گلابر حضور دارد.
قرخ‌پله؛ کوه کوچکِ محاصره‌شده با خانه‌ها
یکی از تصویرهای ماندگار گلابر، همان کوه کوچک کنار روستاست که خانه‌ها دورش حلقه زده‌اند و چشم هر رهگذری را می‌گیرند. مردم محلی آن را «قرخ‌پله» (چهل‌پله) می‌نامند؛ توده‌ای سنگی و جدا از کوه‌های دیگر که بیشتر شبیه یک برآمدگی مستقل است. کنار این کوه، رودخانه‌ای پرآب می‌گذرد و به منظره جان می‌دهد و در همین حوالی، غار قرخ‌پله هم قرار دارد؛ غاری که می‌گویند نام کوه از آن ریشه گرفته و جذابیت منطقه را دوچندان کرده است.
حوضچه سنگی و قلعه بالادست؛ پناهگاهی روستایی
بالای کوه سنگی قرخ‌پله، حوضچه‌ای کنده‌کاری شده دیده می‌شود که بنا بر گفته ریش‌سفیدان، در گذشته برای ذخیره آب کاربرد داشته است. قلعه‌ای که آثارش بر فراز ارتفاعات دیده می‌شود نیز نمونه‌ای از یک پناهگاه روستایی به شمار می‌آید؛ جایی که مسیر طبیعیِ بالا رفتن از دل کوه وجود داشته و ساکنان در گذر زمان در آن دخل و تصرف کرده‌اند و امروز، باقی‌مانده دیوارهای این دژ همچنان قابل مشاهده است.
از اشکانی تا سلجوقی؛ تاریخ گلابر در چند لایه
کاوش‌های انجام‌شده در این محدوده نشان می‌دهد قدیمی‌ترین آثار به‌دست‌آمده، به دوره اشکانی برمی‌گردد، اما بخش مهمی از آثار، به دوره میانه اسلام و به‌ویژه عهد سلجوقی نسبت داده می‌شود؛ یعنی گلابر فقط یک روستای خوش‌آب‌وهوا نیست، بلکه نقطه‌ای است که تاریخ در آن، ردّ پای خود را روی سنگ و خاک گذاشته است.
تل تاریخی مسجد جامع گلابر؛ سنگ تراورتن و خط کوفی
در دامنه غربی این ارتفاعات، تل تاریخی مسجد جامع گلابر قرار دارد؛ مجموعه‌ای متشکل از یک مسجد و یک خانقاه که احتمال داده می‌شود بخش‌هایی از آن کارکرد بقعه نیز داشته باشد. مسجد، پلان مربع نسبتاً کوچکی دارد و پیرامون آن تا ارتفاع حدود ۱.۵ متر با سنگ تراورتن ساخته شده و بر همان سنگ‌ها، اسماء جلاله، اسامی ائمه اطهار (ع) و نام حضرت فاطمه (س) همراه با نقوش اسلیمی حکاکی شده است. در روایت‌های محلی و توصیف‌های پژوهشی آمده که مسجد گلابر تنها کتیبه و محراب سنگی استان را دارد و با توجه به نوع خطوط و نقوش آیات قرآنی، خط کوفی آن به عهد سلجوقی نسبت داده می‌شود؛ و گفته می‌شود نمونه‌های مشابه (به‌صورت گچی) را می‌توان در مسجد جامع قروه و سجاس نیز مشاهده کرد.
گلابر؛ روستایی در دامان کوهپایه‌های زنجان
روستای گلابر در استان زنجان و شهرستان ایجرود قرار دارد؛ آبادی‌ای که زیبایی‌اش فقط به یک قاب از طبیعت محدود نمی‌شود و در کنار نشانه‌های تاریخی، با رودخانه‌ها و چشم‌انداز کوهپایه‌ای‌اش جان می‌گیرد. گلابر در همسایگی دو رودخانه مهم از شاخه‌های قزل‌اوزن نشسته و درست جایی قرار گرفته که دیوارهای کوهستانی رو به دشتی کوچک اما خوش‌منظر باز می‌شود؛ ترکیبی که روستا را برای گردشگری طبیعی و آرامش‌خواهی، وسوسه‌برانگیز می‌کند.
مسجد تاریخی گلابر؛ قصه گنبدی که نماند
در حفاری‌ها و بررسی‌های انجام‌شده در محل مسجد، اثری روشن از «سقف مسجد» به شکل اولیه دیده نشده، اما با نگاه به سنگ‌های پیرامون بنا، قراین موجود و مقایسه با بناهای هم‌ردیف، چنین برداشت می‌شود که سقف ابتدایی مسجد، گنبدی مدور بوده است. به نظر می‌رسد این گنبد به دلیل ناهماهنگی و عدم انسجام سنگ‌ها تاب نیاورده و فرو ریخته و در دوره‌های بعد، برای ادامه استفاده، سقف را با تیر و تخته پوشانده‌اند؛ تصمیمی که بیشتر از آنکه نمایشی باشد، تلاشی برای زنده نگه داشتن کاربری بنا در زندگی روزمره روستا بوده است.
قدمت قرن پنجم هجری؛ بنایی که دوباره به زندگی برگشت
قدمت این مسجد را حدود قرن پنجم هجری دانسته‌اند و همین پیشینه، آن را در شمار آثار ارزشمند تاریخی استان زنجان قرار می‌دهد. بنا پس از بازسازی، دوباره مورد استفاده اهالی قرار گرفته و همچنان بخشی از حافظه زنده روستاست؛ جایی که عبادت، گردهمایی و خاطره‌های نسل‌ها در آن روی هم می‌نشیند.
شمال مسجد؛ نشانه‌هایی از آرامگاه شیوخ
در سمت شمالی مسجد، آثاری از بقایای ساختمانی دیده می‌شود که گمان می‌رود آرامگاه شیوخ بوده باشد. همین نشانه‌ها، روایت تاریخی گلابر را از یک اثر منفرد فراتر می‌برد و به شما می‌گوید با روستایی طرفید که لایه‌های فرهنگی و مذهبی‌اش در کنار هم شکل گرفته‌اند و هنوز هم جای پژوهش و مرمت دقیق دارند.
سد گلابر و آینده گردشگری روستا
در چند کیلومتری روستا، سد گلابر قرار دارد؛ سازه‌ای که اگر با ایجاد تفرجگاه‌ها و زیرساخت‌های درست همراه شود، می‌تواند نقش گردشگری گلابر را پررنگ‌تر کند. گلابر در همه فصل‌ها دیدنی است، اما برای کسانی که از شهرهای شلوغ می‌آیند، همین سکوت کوهپایه و هوای لطیف کنار رودخانه‌ها، تجربه‌ای متفاوت می‌سازد؛ تجربه‌ای که با برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری بهینه می‌تواند به فرصت اقتصادی پایدار برای روستا تبدیل شود، بدون آنکه به طبیعت و آثار تاریخی آسیب برسد.
روستای هدف گردشگری؛ کمپ گلابر و نگاه به چشم‌انداز
به دلیل همین ترکیبِ آثار تاریخی و طبیعت، گلابر به عنوان روستای هدف گردشگری انتخاب شده و در جوار روستا کمپ‌هایی برای استفاده گردشگران شکل گرفته است. کمپ گردشگری گلابر از سال ۱۳۸۶ با پیگیری اداره کل میراث فرهنگی استان زنجان آغاز شده و در طراحی آن، هم چشم‌انداز طبیعی محل و هم اثر تاریخی آق‌قلعه «چهل پله» مدنظر بوده است؛ یعنی گردشگری در اینجا قرار است هم‌زمان از طبیعت و تاریخ تغذیه کند.
حمام تاریخی گلابر؛ طاق و گنبدی که فرو ریخت
در بافت روستا، حمام تاریخی گلابر قرار دارد؛ بنایی با پوشش طاق و گنبد که سقف آن فرو ریخته و امروز بیش از هر زمان، به توجه و رسیدگی نیاز دارد. قرار گرفتن این حمام در روستای هدف گردشگری، اهمیتش را دوچندان می‌کند، چون مرمت و احیای آن می‌تواند هم هویت تاریخی روستا را تقویت کند و هم به تجربه گردشگران معنا و عمق بدهد.
چرا مرمت و احیا برای گلابر حیاتی است؟
گلابر دو سرمایه اصلی دارد: طبیعتِ رودمحور و آثار تاریخیِ روستا. اگر مرمت و احیای بناها با اصول درست انجام شود و هم‌زمان مدیریت بازدید، آموزش گردشگران و حفاظت از محیط‌زیست جدی گرفته شود، گلابر می‌تواند نمونه‌ای موفق از گردشگری مسئولانه در استان زنجان باشد؛ جایی که هم یادگارهای گذشته حفظ می‌شوند و هم آینده روستا از مسیر درست رونق می‌گیرد.
۰ نظر