آتشکده شیان کجاست؟ نشانی در کرمانشاه
آتشکده شیان در استان کرمانشاه، در شهرستان اسلام‌آباد غرب و در محدوده بخش حمیل، نزدیک روستای «قلعه شیان» از توابع دهستان شیان قرار دارد؛ بنایی که در سکوت دشت و کوه، مثل یک تکه تاریخ سر برآورده و نامش با گذشته آیینی ایران گره خورده است.
کاوش نجات‌بخشی؛ وقتی سد، تاریخ را آشکار کرد
این محوطه در سال ۱۳۸۴ توسط هیأتی از سوی سازمان میراث فرهنگی، با هدف کاوش نجات‌بخشیِ آثار تاریخیِ محدوده سد مخزنی شیان بررسی شد؛ کاوشی که به جای آنکه صرفاً یک عملیات فنی باشد، به کشف و خواندنِ دوباره بخشی از حافظه تاریخی منطقه انجامید. در گزارش‌ها از آتشکده شیان به‌عنوان نخستین آتشکده کشف‌شده در استان کرمانشاه یاد شده و همین موضوع، جایگاه آن را در میان آثار ساسانی برجسته‌تر کرده است.
شکوه ساسانی در جزئیات؛ گچبری‌ها و آتشدان‌ها
آنچه از این سازه به‌جا مانده، تنها دیوار و سنگ نیست؛ نشانه‌هایی از هنر و آیین هم در آن دیده می‌شود، از جمله گچبری‌های نفیسِ منسوب به دوره ساسانی و تعدادی آتشدان که فضای بنا را از یک «چهارتاقی» ساده فراتر می‌برد و به یک مرکز آیینی نزدیک‌تر می‌کند.
معماری آتشکده شیان؛ چهار پایه، طاق‌ها و گنبدی که پیوند می‌داد
بنای آتشکده حدود ۱۴/۵ در ۱۴/۵ متر وسعت دارد و با لاشه‌سنگ و ملات گچ ساخته شده است. ساختار چهارتاقی آن مانند بسیاری از نمونه‌های هم‌دوره، بر چهار پایه مکعب‌مستطیلِ جدا از هم استوار بوده که طاق‌ها در زمان خود این پایه‌ها را به هم متصل می‌کرده‌اند و گنبدی مدور، کلیت مجموعه را یکپارچه می‌ساخته است؛ در گوشه‌های داخلی پایه‌ها نیز فضاهایی ایجاد شده که در تراز بالاتر، جای استقرار گوشواره‌های پایه گنبد به‌شمار می‌آمده است.
فضای داخلی؛ سکو، تزئینات و راهروهای طواف
درون چهارتاقی، سکویی با ابعاد حدود ۳/۱۵ در ۳/۱۵ متر گزارش شده و در کنار آن پایه‌های گچی با تزئینات قاشقی و صندوقچه‌های گچی دیده می‌شود. میان پایه‌ها، ورودی‌هایی در چهار جهت اصلی قرار دارد و این ورودی‌ها مانند بسیاری از چهارتاقی‌های ساسانی، به راهروهای پیرامونی یا مسیرهای طواف پشت جرزها راه پیدا می‌کنند؛ مسیری که به حرکت آیینی و سامان‌دهیِ رفت‌وآمد در بنا معنا می‌دهد.
اتاق شمالی و مراحل ساخت؛ از ساسانی تا اوایل اسلام
در ضلع شمالی چهارتاقی، اتاقی با ابعاد حدود ۱۴/۵ در ۳/۷۵ متر معرفی شده است. به باور کاوشگر، آتشکده شیان طی چهار مرحله ساخته شده که سه مرحله نخست به دوره ساسانی نسبت داده می‌شود و مرحله چهارم به اوایل دوره اسلامی؛ نکته‌ای که نشان می‌دهد بنا، فقط متعلق به یک مقطع کوتاه نبوده و در گذر زمان، تغییر و تداوم را با هم تجربه کرده است.
مسیر دسترسی؛ چگونه به آتشکده برسیم؟
برای دیدار از آتشکده شیان باید خود را به شهرستان اسلام‌آباد غرب و بخش حمیل برسانید و از آنجا به سمت روستای «قلعه شیان» حرکت کنید؛ آتشکده در حدود ۳ کیلومتری این روستا قرار دارد و بازدید مسئولانه از محوطه، به حفظ باقی‌مانده‌های گچبری و سازه کمک می‌کند.
۰ نظر