بند عمرشاه | سد تاریخی قاجاری بیرجند

بند عمرشاه بیرجند؛ میراثی آبی از روزگار قاجار

در دو کیلومتری جنوب‌غربی شهر بیرجند و در دل رشته‌کوه‌های باقران، بنای آبی ارزشمندی به نام بند عمرشاه قرار گرفته است. این سازه در مسیر رودخانه‌ای فصلی و با هدف ذخیره آب و مهار سیلاب‌ها در دوران قاجاریه و به دستور حشمت‌الملک ساخته شد.

ویژگی‌های معماری بند عمرشاه

این سد تاریخی با مصالح آجر، سنگ و ملات ساروج ساخته شده و از نظر مهندسی سازه‌ای مقاوم به شمار می‌رود.

• طول تاج بند: ۲۷ متر

• عرض تاج: ۴ تا ۶ متر

• ارتفاع دیواره: ۱۳ متر

در دو سوی کانال تخلیه اضطراری آب، دو پشت‌بند به عرض ۱/۷۰ متر ساخته شده که استحکام بنا را دوچندان کرده است.

اگرچه در سال ۱۳۶۷ عملیات مرمتی توسط اداره کشاورزی انجام شد، اما این بازسازی باعث شد بخشی از چهره تاریخی بند آسیب ببیند.

اهمیت تاریخی و گردشگری بند عمرشاه

بند عمرشاه همانند بند دره بیرجند، نه‌تنها از نظر تاریخی اهمیت دارد، بلکه به دلیل موقعیت طبیعی‌اش یکی از جاذبه‌های گردشگری بیرجند محسوب می‌شود. این بند در ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شماره ۴۸۱۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

ژئومورفولوژی و طبیعت منطقه

این بند در میان رشته‌کوه باقران واقع شده است؛ جایی که دره‌های سرسبز با چشمه‌سارها، قنوات آب شیرین و جویبارهای متعدد، طبیعتی دلنشین پدید آورده‌اند. لطافت آب‌وهوا و وجود منابع آبی، سبب شکل‌گیری روستاهای زیبایی در اطراف شده است که بخشی از نیاز آبی اهالی جنوب بیرجند را تأمین می‌کنند.

نحوه دسترسی به بند عمرشاه

آدرس: استان خراسان جنوبی، شهر بیرجند، دو کیلومتری جنوب‌غربی بیرجند.