حمام خدری بانه | اثری تاریخی از دوران قاجار
حمام خدری یکی از آثار تاریخی و شاخص شهرستان بانه در استان کردستان است که در خیابان بانه کون، در قلب بانه قدیم واقع شده است. این حمام در دوران قاجار ساخته شده و در تاریخ ۱۰/۱۰/۱۳۸۱ با شماره ۶۸۶۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. حمام خدری به رغم سادگی، نمونهای بینظیر از معماری گنبدی و طاقی شهر بانه محسوب میشود و با گذشت بیش از یک قرن، در حال حاضر نیازمند مرمت جدی است.
موقعیت و مساحت حمام خدری
این بنای تاریخی در زمینی متعلق به مسجد سید ساخته شد که از شرق به دبستان پهلوی، از غرب به کوچه پنج متری، از شمال به میدانچه مثلث شکل و از جنوب به مسجد سید محدود میشد. حمام خدری در سال ۱۳۳۴ و در مدت یک سال احداث شد. مساحت تقریبی آن حدود ۱۰۰۰ متر مربع (۵۰×۲۰) بوده و حمام به گونهای طراحی شده بود که ورودی آن چند پله پایینتر از سطح زمین قرار گرفته و با خاکبرداری اصولی ساخته شده است.
معماری و سازندگان حمام خدری
طراح و بنیانگذار اصلی حمام حاج محمد معماری بوده و بنّاهایی همچون احمد فتحی، مصطفی فتحی و قادر فتحی در ساخت پایههای گنبدها و بخشهای مختلف مشارکت داشتهاند. سازندگان گنبدها نیز حاج محمد معماری و استاد محمدامین فتحی بودهاند و تعداد زیادی کارگر در ساخت این بنای عظیم نقش داشتند. پایههای حمام از سنگ لاشه و قسمتهای فوقانی از آجر، آهک و ساروج ساخته شدهاند.
فضاهای داخلی حمام خدری
حمام خدری دارای بخشهای متنوعی بوده که شامل حمام گرم (بینە)، حمام سرد (سربینە)، میاندر، خزینه، تون، داروخانه، توالتها و جای مخصوص حمامچی میشده است. حمام سرد با کمدهایی برای لباس مراجعین و یک حوض تزئینی در وسط، محیطی منظم و دلنشین ایجاد میکرد. در حمام سرد، جای حمامچی و کمدهای حوله و فوته تمیز نیز در ابتدای ورودی قرار داشت. چند عدد توالت در سمت شرق حمام گرم و سرد تعبیه شده بود و داروخانه برای آمادهسازی موهای زائد بدن استفاده میشد.
تزئینات و ویژگیهای معماری
این حمام فاقد تزئینات بود و نمای داخلی آن آجری و لیسهای از آهک بوده است. ورودی بنا به شکل نیمهشتی آجری طراحی شده و خزینه بعدها بسته شد و در قسمت شرقی حمام گرم ۱۲ دوش ساخته شد. در سالهای ۱۳۵۰، دوشهای مستقل در ضلع غربی حمام اضافه شدند تا افراد بدون ورود به حمام اصلی بتوانند از دوش استفاده کنند.
سیستم سوخت و آب حمام خدری
برای سوخت تون از چوب جنگل استفاده میشد و تون در قسمت شمالی حمام قرار داشت. آب مورد نیاز حمام در ابتدا از آب چشمههای پیرمراد و دوکانان تأمین میشد و بعدها از آب لولهکشی شهر بهرهبرداری شد. فاضلاب حمام نیز به شبکه فاضلاب اصلی شهر بانه میریخت.
حمامهای عمومی دیگر بانه و اهمیت تاریخی
در گذشته حمامهای عمومی دیگری در بانه وجود داشتند که قدمت بیشتری داشتند اما برخی مانند حمام توکلی و حمام رضا کاملاً تخریب شدهاند. حمام مرزبانی هنوز موجود است اما به شکل بنایی تخریبی و بسته شده است. حمام خدری نه تنها محل شستوشوی مردم، بلکه محل اجتماعات و برخی مراسم محلی نیز بوده است و اهمیت فرهنگی و اجتماعی ویژهای داشته است.
۰ نظر