خانه مسعودی تویسرکان؛ یادگاری ارزشمند از دوره قاجار
خانه مسعودی یکی از خانههای تاریخی برجایمانده از دوره قاجار است که در محله شاهزادگان، در خیابان انقلاب و دستغیب شهر تویسرکان قرار دارد. این بنای ارزشمند با مساحت ۱۳۳۲ مترمربع در دو طبقه ساخته شده و از نمونههای شاخص خانههای تاریخی این شهر به شمار میرود. ساختار کلی بنا، تزیینات داخلی و جایگاه آن در بافت قدیمی تویسرکان، اهمیت معماری و فرهنگی این خانه را بهخوبی نشان میدهد.
ساختار معماری خانه
خانه مسعودی در هر طبقه دارای یک اتاق اصلی است و در دو سوی آن چند اتاق فرعی قرار گرفتهاند. در انتهای هر یک از این اتاقها نیز فضایی کوچک به عنوان انباری یا پستو دیده میشود که نشاندهندۀ توجه سازندگان بنا به نیازهای کاربردی زندگی در خانههای سنتی است. این نوع سازماندهی فضا، از الگوهای رایج در خانههای تاریخی ایران به شمار میرود و ترکیبی از کارکرد، نظم و زیبایی را در کنار هم قرار میدهد.
شاهنشین؛ مهمترین بخش بنا
مهمترین فضای این خانه تاریخی، اتاق شاهنشین است که در طبقه همکف قرار دارد. در کنار ورودی این اتاق، کتیبهای دیده میشود که تاریخ ساخت بنا را سال ۱۲۹۰ هجری قمری معرفی میکند. شاهنشین خانه مسعودی از نظر تزیینات داخلی، برجستهترین بخش بناست؛ بهطوریکه سقف و دیوارهای آن با گچبری، آینهکاری و نقاشیهای رنگوروغن پوشیده شدهاند. این نقاشیها شامل نقشهای گیاهی و انسانی هستند و فضایی چشمنواز و باشکوه پدید آوردهاند.
تصاویر تاریخی و شاهنامهای
یکی از ویژگیهای خاص اتاق شاهنشین، تصاویر نصبشده در حاشیه فوقانی دیوارهاست. در میان نقوش گچبریشده، قابهای کوچکی دیده میشود که تصاویری از پادشاهان ایران باستان، برگرفته از شاهنامه فردوسی، تا دوره قاجاریه را در بر میگیرد. این تصاویر با شیوه گراور ایجاد شدهاند و از نظر هنری و تاریخی ارزش زیادی دارند. در میان آنها، تصویری از یک شاهزاده قاجاری دیده میشود که کاغذی در دست دارد و بر روی آن نوشتهای درج شده است. در بالای این تصویر نیز عبارت «گردآورنده این داستان، جلالپور فتحعلیشاه قاجار» به خط نستعلیق نوشته شده که جلوهای ویژه به فضای تاریخی بنا میبخشد.
دیگر عناصر تزیینی بنا
سقف تمام اتاقهای خانه، بهجز اتاق شاهنشین در طبقه همکف، به صورت لمهکوبی اجرا شده است. پنجرههای اُرسی این بنا در گذشتهای نه چندان دور توسط مالکان تعویض شده و به جای آنها پنجرههای ساده نصب شده است؛ با این حال، خانه هنوز بخشی از اصالت معماری خود را حفظ کرده است. آجرکاریهای سردر ورودی شاهنشین در طبقات همکف و اول، از دیگر عناصر تزیینی این بنا به شمار میرود. همچنین دیوارههای حیاط با طاقنماهای متعدد آراسته شدهاند که به زیبایی فضای بیرونی خانه افزودهاند.
اهمیت تاریخی خانه مسعودی
خانه مسعودی تویسرکان نمونهای ارزشمند از خانههای اعیانی دورۀ قاجار در استان همدان است. تزیینات غنی، نقاشیهای تاریخی، سازمان فضایی منظم و وجود کتیبۀ ساخت، این بنا را به اثری مهم برای شناخت معماری مسکونی آن دوره تبدیل کرده است. این خانه نهفقط یک بنای قدیمی، بلکه بخشی از هویت تاریخی و هنری تویسرکان به شمار میرود و میتواند برای علاقهمندان به معماری سنتی و تاریخ هنر ایران جذابیت فراوانی داشته باشد.
۰ نظر