دهانه آتشفشانی راین؛ شگفتی خاموش در کرمان
دهانه آتشفشانی راین در استان کرمان و در محدوده شهرستان کرمان قرار دارد؛ جایی در حدود ۳۰ کیلومتری جنوبشرق شهر راین که زمین، آرام و بیصدا، نشانههای یک گذشته پرهیاهو را حفظ کرده است. در اطراف دهکدههای قلعه حسنعلی، قلعه حیدر و توتک، مجموعهای از ۱۴ دهانه انفجاری دیده میشود؛ دهانههایی که وقتی از بالادست نگاهشان میکنید، مثل مُهرهایی گرد و بیضی روی پوست زمین نشستهاند.
از فرضیه شهابسنگ تا واقعیت آتشفشانی
ابتدا برخی محققان این فرورفتگیها را محل برخورد سنگهای آسمانی میدانستند، چون شکل بعضی از آنها به دهانههای برخوردی شباهت دارد. اما با بررسیهای دقیقتر، این ساختارها بهعنوان دهانههای آتشفشانی شناخته شدند؛ دهانههایی که بنا بر گزارشها، بین ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال پیش فعال بودهاند و امروز تنها هندسه خیرهکننده و رسوباتشان از آن دوران باقی مانده است.
شکل و اندازه دهانهها؛ وقتی زمین دایره میسازد
دهانهها عمدتاً گرد و گاهی بیضیشکلاند و بزرگترینِ آنها قطری نزدیک به ۱۲۰۰ متر و ژرفایی حدود ۳۰۰ متر دارد. نزدیک برخی دهانهها، روانههایی دیده میشود که نبود فرسایش چشمگیر در آنها، به «جوان بودن» این پدیدهها اشاره میکند؛ انگار طبیعت هنوز فرصت نکرده لبهها را نرم کند و خطوط تیز را از یاد ببرد.
شباهت به دهانههای برخوردی و نقش گسلها
در میان این مجموعه، بزرگترین دهانه ریختی بسیار نزدیک به دهانههای برخوردی دارد و همین شباهت، بخشی از دلیل برداشتهای اولیه بوده است. منطقه قلعه حسنعلی در محل تلاقی سه گسل مهم قرار گرفته که شاخههایی از گسلهای نایبند، کوهبنان و کلمرد معرفی شدهاند؛ و همین زمینه ساختاری میتواند در شکلگیری و جایگیری این دهانهها نقش داشته باشد.
نمکهای کف کراتر و زخم بهرهبرداری نادرست
در بسیاری از این کراترها، موادی مانند سولفات سدیم یا کلرور سدیم گزارش شده است؛ اما بهرهبرداری غیر اصولی باعث شده بخشی از دهانهها آسیب ببینند و حتی تخریب شوند. گفته میشود نمک موجود در ته یکی از کراترها کیفیت بالایی دارد، ولی ارزش واقعی این منطقه فقط در «ماده معدنی» نیست؛ در خودِ چشمانداز و میراث زمینشناسی آن است که اگر از دست برود، قابل جایگزینی نیست.
سنگهای میزبان و یک کراتر متفاوت
این کراترها در سنگهای آتشفشانی ائوسن، آلگلومرای اولیگومیوسن و آبرفتهای کواترنر شکل گرفتهاند و از میان ۱۴ کراتر منطقه، تنها کراتر شماره ۹ سنگهای ماگمایی جوان و الترابازیک بیرون ریخته است. برای یکی از دهانههای شاخص، اندازههایی نیز ذکر شده: قطر حدود ۱۱۵۰ متر، ارتفاع لبه شرقی ۲۲۷۰ متر و ارتفاع لبه غربی ۲۳۳۵ متر؛ عددهایی که نشان میدهد ایستادن روی لبه این دهانهها، یعنی تماشای یک مقیاس واقعی از نیروی طبیعت.
نکته مهم برای بازدید؛ تماشا بدون دستکاری
دهانههای آتشفشانی راین یک مقصد جذاب برای طبیعتگردی و زمینگردشگری است، اما تجربه درست آن با «تماشا» کامل میشود نه با دستکاری. نزدیک شدن با احتیاط به لبهها، پرهیز از ورود خودرو به حریم حساس، خودداری از برداشت یا تخریب رسوبات و احترام به مسیرهای محلی، کمک میکند این شگفتی جوانِ کرمان سالم بماند و برای نسلهای بعد هم قابل دیدن باشد.
۰ نظر