راه باستانی تنگ گاوشمار دلفان در استان لرستان
راه باستانی تنگ گاوشمار دلفان یکی از شاخص‌ترین یادگارهای راه‌سازی کهن ایران است که در شهرستان دلفان از توابع استان لرستان، در روستای میریگ جنوبی و محله تنگ گاوشمار قرار دارد. این مسیر تاریخی که در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۱۰۰۱۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، گواهی روشن از دانش مهندسی، برنامه‌ریزی و اهمیت راه‌ها در تمدن ایران باستان به شمار می‌رود.
جایگاه راه باستانی تنگ گاوشمار در شبکه راه شاهی
راه باستانی تنگ گاوشمار دلفان بخشی از راه شاهی معروف میان همدان و شوش بوده است؛ شاهراهی که در روزگار هخامنشیان، ارتباط میان پایتخت تابستانی هگمتانه و پایتخت زمستانی شوش را ممکن می‌ساخت. مسیر این راه از دره گنجنامه همدان آغاز می‌شد و پس از عبور از دشت‌های تویسرکان، نهاوند و دلفان، از تنگ گاوشمار گذشته و به کوهدشت، پلدختر و در نهایت دشت خوزستان می‌رسید.
معماری و ساخت راه باستانی تنگ گاوشمار دلفان
این راه باستانی با استفاده از قلوه‌سنگ‌های رودخانه‌ای و ملات گچ و احتمالاً درصدی آهک ساخته شده و نمای آن با سنگ‌های پاک‌تراش تیره استحکام و جلوه‌ای ویژه یافته است. عرض مسیر بسته به موقعیت تنگه بین چهار تا هفت متر متغیر بوده و نشان‌دهنده تطبیق هوشمندانه سازندگان با شرایط طبیعی منطقه است. طول اصلی این راه در محدوده دلفان حدود ۶۰۰ متر برآورد شده که امروزه نزدیک به ۴۰۰ متر آن باقی مانده و بخش‌هایی از آن در اثر سیلاب‌های سالیان گذشته تخریب شده است.
نقش راه‌سازی در تمدن‌های ایران باستان
در طول تاریخ، ساخت راه و جاده همواره نشانه‌ای از شکوفایی تمدن‌ها به شمار می‌آمده و پل‌سازی نماد پیشرفت و رونق راه‌سازی بوده است. در ایران، آغاز راه‌سازی نظام‌مند به دوره هخامنشیان بازمی‌گردد؛ زمانی که پیشاهنگان سپاه مسیر عبور را تعیین می‌کردند و به‌اصطلاح امروزی میخ‌کوبی انجام می‌دادند. این افراد را می‌توان نخستین مهندسان راه‌ساز تاریخ ایران دانست که مسیرهای حیاتی را برای اهداف نظامی، دفاعی و ارتباطی ایجاد کردند.
اهمیت لرستان در مسیرهای ارتباطی تاریخی
استان لرستان به دلیل پیشینه کهن و موقعیت راهبردی خود، همواره یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های شمال به جنوب ایران بوده است. قرارگیری این منطقه در مسیر هگمتانه به شوش و ارتباط با بین‌النهرین، باعث شده لرستان در دوره‌های ماد، هخامنشی، ساسانی و اسلامی نقشی کلیدی در شبکه راه‌های کشور ایفا کند. پل‌های تاریخی کشکان، گاومیشان، شاپوری، پلدختر و کلهر از جمله شواهدی هستند که قدمت و اهمیت راه‌سازی در این سرزمین را نشان می‌دهند.
نام‌شناسی تنگ گاوشمار دلفان
نام گاوشمار از ترکیب دو واژه «گاو» و «شمار» شکل گرفته است و بر اساس روایت‌های محلی، به عبور تک‌تک گاوها از این تنگه در گذشته اشاره دارد. بومیان منطقه این مسیر را با نام «گاشمار» یا «گوری» به معنای راه بزرگ نیز می‌شناسند. همچنین وجود نام روستای گنجره در نزدیکی این مسیر، نشان می‌دهد که در روزگاران کهن، این راه احتمالاً با عنوان «گنجره» شناخته می‌شده است.
موقعیت طبیعی راه باستانی تنگ گاوشمار
راه باستانی تنگ گاوشمار دلفان در یکی از زیباترین تنگه‌های ایران واقع شده است؛ جایی که محل تلاقی دو رودخانه رضاویس و کاکارضا بوده و رود خروشان کشکان را پدید می‌آورد. ترکیب طبیعت کوهستانی، آب روان و سنگ‌چین‌های باستانی، این مسیر تاریخی را به یکی از جذاب‌ترین جاذبه‌های تاریخی و طبیعی شهرستان دلفان تبدیل کرده است.
۰ نظر