دره نگاران؛ نگارخانهای تاریخی در سیستان و بلوچستان
در قلب شهرستان سراوان در استان سیستان و بلوچستان، دره نگاران ناهوک مجموعهای کمنظیر از سنگ نگارهها را در خود جای داده است. این مجموعه شامل نقش و نگارهای برجسته و کنده شده بر روی سینه صخرههاست که هر بینندهای را به شگفتی وا میدارد. کارشناسان باستانشناسی معتقدند که این نقشها متعلق به مهاجران و ساکنان هزارههای قبل از میلاد هستند و گواهی بر زندگی انسانهای عصر شکار در این منطقه میدهند. نقوش سنگ نگارهها غالباً شامل تصاویر انسانی و حیوانی هستند و به سه دوره قدیم، میانه و جدید تقسیم میشوند. اهالی روستای ناهوک این آثار را به نام «سنگ پیر گوران» میشناسند و بر این باورند که برخی نقوش آن را غیرمسلمانان یا زرتشتیان در این محل حک کردهاند.
اهمیت سنگ نگارهها در مطالعات جوامع بشری
کارشناسان معتقدند سنگ نگارهها از منابع مهم شناخت جوامع بشری در عصر پیش از تاریخ به شمار میروند. انسانهای گذشته برای انتقال پیامها و مفاهیم ذهنی خود، تصاویر و علائم مختلفی روی سطوح سنگی ایجاد میکردند. این نقوش نشاندهنده مهارت و ذوق هنری مردان شکارگر و گلهدار آن دوران است که به دو شکل برجسته و کنده بر روی صخرهها حکاکی میشدند. نقوش سنگ نگارههای دره نگاران غالباً نمادین هستند و با مطالعه آنها میتوان به قدمت و پیشینه تاریخی منطقه پی برد. تصاویر انسانی به شکل ملبس یا برهنه و نقوش حیوانی شامل اسب، الاغ وحشی، مار، گاو، سگ و روباه بر روی سنگها ترسیم شدهاند.
موقعیت جغرافیایی و پراکندگی نقوش
در شهرستانهای مختلف بلوچستان، سنگ نگارهها یا «نگارکند» در نقاط متعددی دیده میشوند. در سراوان، این آثار در رشته کوههای سیاهان شمال شهرستان قرار دارند. این رشته کوهها از حوالی تفتان و کوههای مورپیش و گزور آغاز شده و از شمال سراوان عبور میکنند و تا سبزکوه در نزدیکی مرز پاکستان ادامه مییابند. پس از ورود به پاکستان، این مسیر به رشته کوههای سلیمان و مرتفعترین قله آن یعنی «بزکوه» میرسد. درههای متعدد شمال سراوان میزبان نقوش فراوان سنگی هستند که زیبایی و اصالت تاریخی آنها نظر هر پژوهشگر و گردشگری را جلب میکند.
سرزمین نخل و نگاره؛ میراث انسانی ناهوک
دره نگاران در روستای ناهوک سراوان یکی از بزرگترین نگارخانههای سنگی ایران است. نقوش آن قدمتی حدود ۱۰ هزار سال دارد و نمایانگر ادوار مختلف زندگی بشر است. این سنگ نگارهها مهمترین آثار فرهنگی انسانهای عصر شکار محسوب میشوند و از نظر میراث فرهنگی بهعنوان میراث ماندگار بشری مورد توجه هستند. از مهمترین مناطق سراوان که سنگ نگارهها را در خود جای دادهاند میتوان به «کوه مهرگان»، «دره کندیک»، «دره شیر و پلنگان»، «دره درو»، «دره هلی» و «کوه تونان» در سب و سوران و همچنین روستای ناهوک و محلهایی مانند «سر دشت ناهوک»، «دره نگاران» و «گشت» اشاره کرد.
ظرفیت گردشگری و ثبت ملی
در حالی که کشورهای همسایه مانند قزاقستان و جمهوری آذربایجان با هزار سنگ نگاره سالانه گردشگران میلیونی جذب میکنند، ایران با حدود ۵۰ هزار سنگ نگاره، هنوز از این ظرفیت بهره کافی نبرده است. امروزه کارشناسان باستانشناسی و گردشگری، سنگ نگارهها را به عنوان «اکو موزه» یا موزه طبیعی معرفی میکنند، چرا که بازدید از آنها هم تجربه طبیعتگردی و هم بازدید از آثار باستانی را فراهم میکند. تاکنون کمتر از ۱۰ درصد سنگ نگارههای ایران به ثبت ملی رسیدهاند و حتی برخی از ثبت شدهها نیز به خوبی حفاظت نمیشوند. سنگ نگارههای دره نگاران در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۸۵۰۳ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت شدهاند.
۰ نظر