معرفی طاقهای سنگی جونقان در شهرستان فارسان
طاقهای سنگی جونقان در استان چهارمحال و بختیاری و شهرستان فارسان، در فاصلهای حدود ۸ کیلومتری شهر جونقان قرار دارند؛ جایی که در آغاز تنگه درکش ورکش و کنار مسیر جاده شهرکرد به اردل، ناگهان سازهای سنگی با شکلی چشمگیر خودنمایی میکند. این طاقها با شیوه خشکهچین ساخته شدهاند و در نگاه اول، حس یک بنای کهنِ جادهای را به رهگذر میدهند؛ بنایی که هم برای توقف، هم برای مراقبت از گذرگاه و هم برای ساماندهی مسیر، معنا داشته است.
معماری طاقهای سنگی جونقان در شهرستان فارسان | خشکهچین و سنگتراشی
در طاقهای سنگی جونقان شهرستان فارسان، سنگهای تراشخورده با دقت کنار هم نشستهاند و با روش نخکشی، طاقچههایی منحنی شکل گرفته که گفته میشود تا گودی حدود ۷ متر ادامه دارند؛ در حالی که فاصله عمودی نزدیک به ۲/۵ متر و پهنای حدود ۵ متر برای بخشهایی از سازه ذکر شده است. همین مهارت ساخت، باعث شده این بنا در برابر زلزلههای متعدد و عوامل طبیعیِ فرساینده، قرنها ایستادگی کند؛ هرچند بخشی از عمارت در گذر زمان، بهدست انسان آسیب دیده و از میان رفته است.
نام خاناوی در طاقهای سنگی جونقان | کاروانسرای آبی و خانه خان
طاقهای سنگی جونقان شهرستان فارسان در میان مردم با نام «خاناوی» هم شناخته میشوند؛ نامی که در روایتها به معنای کاروانسرای آبی آمده و در لهجه ترکی بومی، «خانه خان» تعبیر میشود. گفته میشود این مجموعه در مسیر جاده قدیمی تنگ درکش ورکش، کارکردهایی مانند کاروانسرا، دیدهبانگاه و راهدارخانه جادهای داشته و دیرینگی آن را از دوره ساسانی تا ایلخانی دانستهاند؛ یعنی جایی میان تاریخ و راه، جایی که عبور و توقف را معنا میکرده است.
تنگه درکش ورکش در شهرستان فارسان | آب جاری در همه فصلها
تنگه درکش ورکش در شهرستان فارسان معمولاً در بیشتر فصلهای سال آب دارد و همین حضور همیشگی آب، به آن طراوتی میدهد که در کوهستان کمنظیر است. برای رسیدن به این تنگه و طاقهای سنگی جونقان، مسیر بین جونقان و اردل یکی از راههای اصلی محسوب میشود؛ راهی که طبیعتگردی را با تماشای یک گذرگاه تاریخی درهم میآمیزد.
راه باستانی طاقهای سنگی جونقان در شهرستان فارسان | گذرگاه خوزستان به اصفهان
طاقهای سنگی جونقان شهرستان فارسان در کنار یکی از مسیرهای مهم ارتباطیِ قدیم قرار گرفتهاند؛ معبری که از آن بهعنوان راه اصلی خوزستان به اصفهان یاد شده و در دورههای مختلف با نامهایی مانند جاده ایلامی به گابیان، جاده دزپارت، جاده اتابکان، جاده پادشاهی صفوی و جاده بختیاری شناخته میشده است. همین تنوع نامها، نشان میدهد این مسیر در زمانهای گوناگون، برای عبور کاروانها و کوچها و حرکتهای سیاسی و اقتصادی اهمیت داشته است.
علت نامگذاری درکش ورکش | مالروها و شیبهای تند
درکش ورکشِ شهرستان فارسان، بهخاطر مسیرهای کوهستانی و گذرگاههای پرشیب، برای رهگذران و کوچنشینان همیشه چالشبرانگیز بوده است. در گذشته که رفتوآمد بیشتر با اسب و یابو و چهارپایان انجام میشد، چنین مسیرهایی را «مالرو» مینامیدند و روایت محلی میگوید مردم بهسبب سربالایی و سرپایینیهای تند، گاهی ناچار بودند زین یا پوشش چهارپا را به جلو بکشند و زمانی به عقب؛ و از همین «درکش» و «ورکش» نام تنگه شکل گرفته است.
نقش تنگه درکش ورکش و طاقهای سنگی جونقان شهرستان فارسان | ایستادگی بختیاریها
در روایتهای تاریخی محلی آمده است که بختیاریها با تکیه بر ویژگیهای خاص جغرافیایی تنگه درکش ورکشِ شهرستان فارسان، در برابر نیروهای انگلیس ایستادگی کردند و مانع پیشروی آنها شدند؛ روایتی که نشان میدهد این تنگه فقط یک منظره طبیعی نیست و لایهای از حافظه تاریخی را هم در خود نگه داشته است.
ثبت ملی طاقهای سنگی جونقان | شماره ثبت و تاریخ
طاقهای سنگی جونقان در شهرستان فارسان در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۷۸ با شماره ثبت ۲۵۳۷ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شدهاند؛ ثبت ملیای که اهمیت تاریخی و فرهنگی این یادواره سنگی را رسمی کرده و ارزش حفاظت از آن را پررنگتر میکند.
نحوه دسترسی به طاقهای سنگی جونقان | مسیر و آدرس
برای دسترسی به طاقهای سنگی جونقان در شهرستان فارسان، میتوان از مسیر جاده جونقان به اردل (در امتداد راه شهرکرد به اردل) استفاده کرد و به ابتدای تنگه درکش ورکش رسید؛ جایی که طاقها در کنار مسیر قدیمی خودنمایی میکنند. آدرس کلی: استان چهارمحال و بختیاری، شهرستان فارسان، حوالی شهر جونقان و ابتدای تنگه درکش ورکش.
۰ نظر