قلعه مانداگارانا مرند؛ روایت ۶ هزار سال تاریخ
در شرق شهر مرند، قلعهای باستانی و پررمز و راز به نام قلعه مانداگارانا قرار دارد که تاریخ آن به هزاره چهارم پیش از میلاد بازمیگردد. این قلعه که با نامهای تپه مرند، تپه یالدور و گولتپه نیز شناخته میشود، از مهمترین آثار تاریخی شمالغرب ایران است و نشانههایی از تمدنهای کهن و دورانهای مختلف تاریخی را در خود جای داده است.
به گفتهی پژوهشگران، لادیمیر مینورسکی این مکان را از نوع قلعههای خشتی اورارتویی میداند که در حملهی سارگون دوم، پادشاه آشور، ویران شد. همچنین ویلیامز جکسون، باستانشناس آمریکایی، این تپه را بقایای یکی از آتشکدههای دوره ساسانی میداند و معتقد است که مرند در آن دوران، پایتخت منطقهای باستانی به نام واسپورگان بوده است.
واژهی «گولتپه» که به این قلعه اطلاق میشود، ریشهای پهلوی و ترکی دارد؛ در زبان پهلوی و فارسی «گل» به معنای آتش و شعله است و در ترکی «کول» به معنی خاکستر. همین نامها نیز نشانگر ارتباط این منطقه با آیینهای آتش و پرستش ایزدان روشنی است.
گواهی از کهنترین تمدنها
قدمت قلعه مانداگارانا، بیانگر حضور تمدنهایی است که از عصر حجر تا دوران برنز در این منطقه زیستهاند. آثار بهدستآمده نشان میدهد این مکان، یکی از نادرترین محوطههایی است که سه دورهی تاریخی بزرگ را در خود جای داده است:
-
تمدن عصر حجر پیر (یخبندان)
-
تمدن عصر حجر جوان (پس از یخبندان)
-
تمدن عصر برنز
تاریخنگارانی همچون هرودوت، گرنفون و بطلمیوس نیز در نوشتههای خود از شهری با نام مانداگارانا یاد کردهاند که بعدها نام «مرند» از آن گرفته شده است. این تپه، بهمنزلهی گنجینهای طبیعی از گذشتهی باشکوه این سرزمین است.
وضعیت فعلی و اهمیت فرهنگی
با وجود ثبت ملی این اثر در ۱ فروردین ۱۳۴۷ با شمارهی ۷۸۶، قلعه مانداگارانا در حال حاضر در وضعیت مناسبی قرار ندارد و بخشهایی از آن زیر لایههایی از خاک و فراموشی مدفون شده است. با این حال، هنوز بقایای دیوارهای خشتی و سفالی در محدودهی تپه دیده میشود که گواهی بر معماری منحصربهفرد و پیشرفتهی آن دوران است.
کارشناسان پیشنهاد دادهاند این تپه بهعنوان منطقه ویژه گردشگری و باستانشناسی مرند احیا شود، چرا که با قدمت ۶ هزار سالهاش میتواند به یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی ایران تبدیل شود.
نکات بازدید
-
بازدید از قلعه مانداگارانا رایگان است و در تمام ساعات شبانهروز امکانپذیر میباشد.
-
در حال حاضر این مکان راهنما یا نگهبان رسمی ندارد، بنابراین بازدید با احتیاط انجام شود.
-
برای حفظ این اثر باستانی از نوشتن یادگاری، تخریب و رها کردن زباله خودداری کنید.
مسیر دسترسی
قلعه مانداگارانا در شرق شهر مرند و در محدودهی چایکنار شرقی، کوی شهید میراسلام سیدباقری، کوچه سیدلر قرار دارد. این تپه در نزدیکی رودخانهی یالدورچای واقع شده و از مرکز شهر مرند بهراحتی قابل دسترسی است.
۰ نظر