مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر | میراثی ۱۵۰ ساله در گیلان
در قلب شهر ساحلی کیاشهر در استان گیلان، مجموعهای تاریخی با قدمتی بیش از ۱۵۰ سال قرار دارد که یکی از مهمترین یادگارهای صنعت شیلات و تجارت خاویار در شمال ایران به شمار میرود. مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر با وسعتی حدود هشت هکتار، ۲۴ بنای تاریخی را در خود جای داده است؛ بناهایی که هرکدام بخشی از داستان شکلگیری و توسعه صنعت شیلات در سواحل دریای کاسپین را روایت میکنند.
مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر کجاست؟
این مجموعه تاریخی در مرکز شهر ساحلی کیاشهر، از توابع شهرستان آستانه اشرفیه در استان گیلان قرار دارد. مجموعه شیلات کیاشهر شامل ساختمانهای اداری و مسکونی، مهمانسرا، ساختمان صید و خاویارسازی، سردخانه، کارگاه سریشمسازی، کارگاه نجاری، ساختمان ریاست، موزه خاویار و گورستان روسها است.
هر یک از این بناها بهصورت مستقل در سال ۱۳۸۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیدهاند؛ موضوعی که اهمیت تاریخی و معماری این مجموعه را نشان میدهد.
«اداره خاویار» در خاطره مردم کیاشهر
اگرچه ممکن است مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر برای برخی از مردم گیلان کمتر شناخته شده باشد، اما مردم کیاشهر خاطرات زیادی با این مجموعه دارند. بسیاری از اهالی، این مکان را نه با عنوان رسمی اداره شیلات، بلکه با نام «اداره خاویار» میشناسند؛ نامی که ریشه در تاریخ طولانی این مجموعه و نقش آن در صنعت خاویار دارد.
در گذشته، این مکان یکی از مراکز مهم صید و فرآوری ماهیان خاویاری دریای کاسپین بود. روایتهای تاریخی این مجموعه به دورهای بازمیگردد که دولت روسیه با حکومت وقت ایران قراردادی برای بهرهبرداری انحصاری از ماهیان خاویاری دریای کاسپین منعقد کرده بود. این تاریخ، مجموعه شیلات کیاشهر را به بخشی مهم از داستان اقتصادی و اجتماعی سواحل شمال ایران تبدیل کرده است.
مجموعه شیلات کیاشهر و سریال خاتون
مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر در سالهای اخیر با فیلمبرداری بخشهایی از سریال «خاتون» بیش از گذشته مورد توجه عموم قرار گرفت. برخی از صحنههای این مجموعه تلویزیونی در فضای تاریخی شیلات کیاشهر فیلمبرداری شد و همین موضوع باعث شد بسیاری از مردم با این میراث تاریخی آشنا شوند.
با وجود این شهرت، بازدید عمومی از مجموعه برای مدت زیادی محدود بود و در مقطعی با رایزنیهای انجامشده از سوی مسئولان میراث فرهنگی، درهای آن بهصورت موقت در ایام نوروز به روی گردشگران باز شد. این موضوع نشان میدهد مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر ظرفیت قابلتوجهی برای تبدیل شدن به یکی از جاذبههای فرهنگی و گردشگری استان گیلان دارد.
خانه لیانیازوف | یکی از بناهای شاخص مجموعه
یکی از مهمترین بناهای مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر، خانه دوطبقه و تماماً چوبی لیانیازوف است. این ساختمان در انتهای مجموعه قرار دارد و در گذشته به عنوان محل سکونت رئیس مجموعه مورد استفاده قرار میگرفت.
لیانیازوف، تاجر روسی بود که در دوره ناصرالدینشاه قاجار به بندر کیاشهر آمد و بر اساس قراردادی با دولت ایران، مسئولیت فعالیتهای مرتبط با شیلات شمال کشور را بر عهده گرفت. خانهای که به او نسبت داده میشود، از نظر معماری یکی از بناهای چشمگیر این مجموعه تاریخی است.
معماری روسی و بومی در خانه لیانیازوف
خانه لیانیازوف با چوبهای قطور روسی، اتاقهای متعدد و درهای چوبی بههمپیوسته ساخته شده است. یکی از ویژگیهای جالب این بنا، بخاریهای چدنی بلند و استوانهایشکل آن است که از طبقه اول تا طبقه دوم امتداد داشته و امکان گرم کردن بخشهای مختلف ساختمان را فراهم میکرده است.
در اطراف اتاقها، ایوانی وسیع و پنجرههای متعدد چوبی دیده میشود. این نوع ایوان در معماری گیلان با نام «ایوان کتابی» شناخته میشود و در زبان روسی نیز از آن با عنوان «آبوشگاه» یاد شده است. پنجرههای این ایوان در فصل تابستان برای جریان هوا باز میشدند و در فصل بارندگی و زمستان، با بسته شدن آنها از ورود سرما و رطوبت جلوگیری میکردند.
ایوان کتابی | تلفیق معماری روسی و گیلانی
ایوان کتابی یکی از عناصر شاخص معماری این خانه تاریخی است. این فضا علاوه بر ایجاد ارتباط میان فضای داخلی و باغ، نقش مهمی در تهویه و کنترل دمای ساختمان داشته است. همین ویژگی باعث شد الگوی این نوع ایوان بعدها در برخی خانههای شهری گیلان نیز مورد استفاده قرار گیرد.
طبقه دوم ساختمان از طریق یک راهپله چوبی قابل دسترسی است و با وجود وسعت کمتر، همچنان همان سبک معماری طبقه پایین را حفظ کرده است. پنجرههای این طبقه به باغی بزرگ مشرف هستند؛ باغی که درختان بلند کاج و بامبوهای بومی، فضای اطراف بنا را پوشاندهاند.
وضعیت بناهای تاریخی مجموعه شیلات کیاشهر
در کنار خانه لیانیازوف، ساختمانهای دیگری با معماری بومی گیلان در مجموعه وجود دارد که در گذشته کاربری اداری داشتهاند. برخی از این بناها در طول زمان دچار فرسودگی شدهاند و بخشهایی از درها، پنجرهها و عناصر معماری آنها آسیب دیده است.
در برخی ساختمانها، آثار مرتبط با فعالیتهای قدیمی شیلات همچنان قابل مشاهده است. فرمهای اداری و فضاهایی که برای دستهبندی و نگهداری قوطیهای خاویار بر اساس وزن و اندازه مورد استفاده قرار میگرفتند، بخشی از تاریخ صنعتی این مجموعه را به نمایش میگذارند.
موزه خاویار کیاشهر
یکی دیگر از بخشهای ارزشمند مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر، موزه ماهیان خاویاری است. در این موزه، بخشی از تجهیزات و ملزومات مرتبط با صنعت خاویار نگهداری میشود. برخی از این آثار پیشتر در شیلات بندر انزلی نگهداری میشدند و بعدها به مجموعه تاریخی کیاشهر منتقل شدند.
موزه خاویار میتواند نقش مهمی در معرفی تاریخ صید، فرآوری و تجارت ماهیان خاویاری دریای کاسپین داشته باشد و برای گردشگرانی که به تاریخ، میراث صنعتی و فرهنگ ساحلی گیلان علاقهمند هستند، جذابیت زیادی دارد.
مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر | میراثی ارزشمند برای گردشگری گیلان
مجموعه تاریخی شیلات کیاشهر تنها مجموعهای از ساختمانهای قدیمی نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ اجتماعی، اقتصادی و صنعتی سواحل شمال ایران را در خود جای داده است. خانههای چوبی، ساختمانهای اداری، کارگاههای قدیمی، موزه خاویار و آثار مرتبط با فعالیتهای شیلاتی، مجموعهای منحصربهفرد ایجاد کردهاند.
با مرمت اصولی، معرفی بهتر و فراهم شدن امکان بازدید عمومی، این مجموعه میتواند به یکی از جاذبههای مهم گردشگری تاریخی شهرستان آستانه اشرفیه و استان گیلان تبدیل شود؛ مکانی که در آن میتوان تاریخ خاویار، معماری گیلان و بخشی از روابط تاریخی ایران و روسیه را در کنار یکدیگر مشاهده کرد.
۰ نظر