مسجد جامع عضدی سیرجان کجاست؟
در استان کرمان و در شهرستان سیرجان، اگر از شهر امروزی کمی فاصله بگیرید و به سوی «سیرجان قدیم» بروید، به بنایی می‌رسید که نامش هنوز در حافظه تاریخ مانده است: مسجد جامع عضدی سیرجان. این مسجد در حدود ۲۰ کیلومتری جنوب‌شرقی سیرجان و در محدوده سیرجان قدیم قرار دارد و بسیاری آن را همان مسجد مشهورِ منسوب به عضدالدوله می‌دانند؛ یادگاری که امروز بیشتر از آن‌که صدای جمعیت و نماز را به خاطر بیاورد، زمزمه ویرانی‌ها و کوچ‌ها را روایت می‌کند.
روایت مقدسی از مسجدی میان دو بازار
در وصف این مسجد، گزارش «مقدسی» تصویری زنده و شهری ارائه می‌دهد که دو بازار کهنه و نو داشته و درست میان آن دو، مسجد جامعی برپا بوده است. او از گلدسته‌هایی شگفت‌آور سخن می‌گوید که به فرمان عضدالدوله ساخته شده بودند؛ گلدسته‌هایی که بر فرازشان سازه‌ای پیچیده و چوبین قرار داشته و بخشی از آن همواره در حال چرخیدن بوده است. همین جزئیات، مسجد عضدی را از یک بنای صرفاً مذهبی فراتر می‌برد و آن را به نشانه‌ای از مهارت سازندگان و ذوق معماریِ زمانه تبدیل می‌کند.
آنچه از بنا مانده؛ آجر، ستون و سنگ‌های کتیبه‌دار
امروز در محل، نشانه‌هایی از خرابه‌های یک بنای آجری به چشم می‌آید؛ بقایایی که در میان آن‌ها پایه‌ستون‌های سنگی دیده می‌شود و قطعاتی از سنگ مرمر و سنگ آهک که روی برخی، کنده‌کاری و کتیبه‌هایی مشهود است. این تکه‌های باقی‌مانده، مثل صفحه‌هایی از کتابی پاره‌پاره‌اند؛ هر کدام اشاره‌ای به شکوهی که زمانی برپا بوده و اکنون تنها ردّی از آن برجای مانده است.
مسجد صاحب‌الزمان؛ باور و آیین مردم محلی
در کنار تاریخ مکتوب، روایت مردم محلی هم در اینجا حضور دارد؛ گفته می‌شود اهالی در گوشه‌ای از بنا شمع روشن می‌کنند و این مکان را «مسجد صاحب‌الزمان» می‌خوانند. همین آیین ساده، نشان می‌دهد بنا فقط یک اثر تاریخی نیست؛ بلکه در ذهن و دل مردم، همچنان جایگاهی زنده دارد و نام‌های تازه بر آن نشسته‌اند، بی‌آن‌که سایه نام «مسجد جامع عضدی» از میان برود.
تخریب در سال ۷۹۸ هـ.ق؛ پایان یک شهر و آغاز شهری دیگر
این مسجد، همراه با دیگر بناهای سیرجان قدیم، در سال ۷۹۸ هـ.ق به دست لشکریان تیموری تخریب شد؛ رخدادی که سرنوشت شهر را تغییر داد. پس از آن واقعه، ساکنان سیرجان قدیم به مرور در محدوده شهر فعلی سیرجان مستقر شدند و بدین ترتیب، خاطره یک شهر کهن در حاشیه ماند و آثارش، از جمله مسجد عضدی، به نشانه‌هایی خاموش از گذشته تبدیل شدند.
چرا مسجد جامع عضدی برای سیرجان مهم است؟
اهمیت مسجد جامع عضدی سیرجان فقط در قدمت آن خلاصه نمی‌شود؛ اینجا گره‌گاه چند روایت است: روایت سفرنامه‌نویسان و جغرافی‌دانان، روایت معماری و گلدسته‌های عجیب، روایت باورهای محلی، و روایت تلخِ تخریب و جابه‌جایی یک شهر. همین هم‌نشینیِ تاریخ و خاطره است که مسجد را به یکی از نقاط ارزشمند برای شناخت سیرجان قدیم و هویت تاریخی شهرستان سیرجان تبدیل می‌کند.
۰ نظر