نقشبرجسته خنگ کمالوند ایذه؛ سوارکارِ جاودانه بر سنگ
یادگار ایران کهن در دل ایذه
در شمال شهر ایذه از استان خوزستان، و در فاصلهی حدود ۷ کیلومتری از مرکز شهر، اثری باستانی و شگفتانگیز قرار دارد که با نام نقشبرجسته خنگ کمالوند شناخته میشود. این اثر در روستای کمالوند، بر دیوارهی شرقی تنگهای باریک در دامنهی کوه رشید نقش بسته و از یادگارهای پرارزش دورهی الیماییها به شمار میرود. این اثر در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۷ با شمارهی ثبت ۲۵۹۷۳ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفت و از آن پس، یکی از مهمترین مقاصد تاریخی و باستانی شهرستان ایذه محسوب میشود.
کشف اثر و پیشینه تاریخی
نقشبرجسته خنگ کمالوند در میانهی قرن بیستم میلادی، یعنی در سال ۱۹۶۳ میلادی توسط باستانشناس آلمانی، والتر هینز (Walter Hinz) شناسایی شد. او با بررسی سبک نقش و کتیبهی بالایی، آن را متعلق به دوران فرمانروایی الیماییان دانست؛ حکومتی که پس از سقوط اشکانیان، در نواحی جنوبغربی ایران قدرت یافت و آثار متعددی در خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد و فارس از خود برجای گذاشت. این اثر حدود ۸۰ کیلومتر با آبشار دیدنی شیوند فاصله دارد و مسیر دسترسی به آن از طریق جادهی ایذه به دهدز میسر است.
روایت تصویری از شکوه و آیین
در این نقش سنگی، تصویری از مردی سوار بر اسب در کنار کاهنی ایستاده دیده میشود. مرد سواره، لباسی تا زانو با آستینهای بلند و تزیینشده بر تن دارد و پشت او تیردانی حکاکی شده که نشانهای از مقام جنگاوری یا اشرافی اوست. در مقابلش، کاهنی تمامرخ با دامن چیندار ایستاده است؛ دستهای او در حال اجرای آیینی مذهبی یا احترام است. جزئیات دقیق لباسها، چینهای پارچه و حالت طبیعی اسب، نشان از مهارت بالای هنرمندان سنگتراش در آن دوران دارد.
رمز و راز کتیبه الیمایی
در بالای این نقشبرجسته، کتیبهای به زبان الیمایی و به خط آرامی در یک سطر نوشته شده است. هنوز ترجمهی دقیق این کتیبه مشخص نیست، اما پژوهشگران احتمال میدهند حاوی نام فرمانروا یا عبارتی آیینی باشد. چنین ترکیب بینظیری از تصویر و نوشتار، خنگ کمالوند را در ردیف آثار ارزشمند هنر سنگنگاری ایران باستان قرار داده است.
جلوهای از تاریخ بر سنگ
نقشبرجسته خنگ کمالوند تنها یادگاری از گذشته نیست؛ بلکه سندی از باورها، آیینها و جایگاه اجتماعی مردم در دوران الیمایی بهشمار میرود. بازدید از این اثر در میان کوهستانهای سرسبز ایذه، تجربهای بیهمتا از پیوند تاریخ و طبیعت است.
۰ نظر