گمرک بلژیکیها کجاست؟ نشانی در سیستان
گمرک بلژیکیها، یادگاری برجایمانده از روزگار قاجار، در استان سیستان و بلوچستان و در محدوده شهرستان نیمروز قرار دارد؛ بنایی که ۴۲ کیلومتر در غرب شهرستان نیمروز واقع شده و ۹ کیلومتر هم از جاده نیمروز به نهبندان فاصله دارد، انگار در حاشیه راه ایستاده تا رفتوآمدهای قدیمی را به خاطر بسپارد و به رهگذران امروز یادآوری کند این مسیرها زمانی رگهای اصلی دادوستد منطقه بودهاند.
چرا به آن «گمرک بلژیکیها» میگویند؟
نام این بنا از دورهای میآید که گروهی از کارشناسان و کارکنان اروپایی، بهویژه بلژیکیها، در ساختار گمرک ایران نقش داشتند و ردّ حضورشان در نقاط مختلف کشور دیده میشد. در سیستان هم یکی از مکانهایی که اروپاییانِ فعال در «زابل قدیم» در آن رفتوآمد و کار اداری داشتهاند، همین گمرک بوده؛ جایی که در حافظه محلی، بیش از هر نام دیگری با عنوان «گمرک بلژیکیها» شناخته میشود.
از قاجار تا اوایل قرن بیستم؛ زمانه شکلگیری یک نقش
روایت فعالیت این مجموعه در سیستان به اوایل قرن بیستم نسبت داده میشود؛ دورانی که نظم اداری، ثبت و ضبط کالاها و کنترل مسیرهای ورودی و خروجی، برای دولت مرکزی اهمیت بیشتری پیدا کرد. همین پیوند میان «ساختمان» و «نقش اداری»، گمرک بلژیکیها را از یک بنای صرفاً قدیمی جدا میکند و آن را به سندی از تاریخ اقتصاد محلی و سیاست اداری آن دوران تبدیل میسازد.
حالوهوای بنا؛ وقتی تاریخ کنار جاده میایستد
گمرک بلژیکیها فقط یک نقطه روی نقشه نیست؛ حس یک مکث تاریخی است در حاشیه راه. اگر با نگاه دقیقتری به بنا نزدیک شوید، میتوان تصور کرد روزگاری در همین حوالی، گفتگوهای رسمی، ثبت محمولهها، رفتوآمد مأموران و نگرانیهای تاجران جریان داشته و این ساختمان، شاهد خاموش روزهای پررفتوآمد سیستان بوده است. حتی آن بیت محلی که نام «بلژیک» را در تصویر خود میآورد، نشان میدهد حضور این عنوان چگونه در ذهن مردم منطقه ماندگار شده است.
ارزش بازدید و نکتههای مهم برای حفاظت
این اثر، علاوه بر جذابیت تاریخی، برای علاقهمندان به مسیرهای کمتر دیدهشده گردشگری فرهنگی هم ارزشمند است؛ اما مثل بسیاری از بناهای تاریخیِ بیرون از بافت شهری، بیش از هر چیز به مراقبت نیاز دارد. بهترین شیوه بازدید، احترام به حریم بنا، خودداری از آسیب زدن به دیوارها و پرهیز از برداشتن هرگونه مصالح یا یادگارینویسی است تا این یادمان قاجاری، برای روایت نسلهای بعد هم باقی بماند.
۰ نظر