مقبره صوراسرافیل و ملک‌المتکلمین در تهران؛ آرامگاهی خاموش در دل محله کمالی
در قلب یکی از قدیمی‌ترین محله‌های تهران، محله‌ای که تاریخ در کوچه‌هایش نفس می‌کشد، قطعه‌ای کوچک از زمین آرام گرفته که شاید رهگذران کمتر از رازهای نهفته‌اش باخبر باشند. اینجا، آرامگاه دو تن از بزرگ‌ترین چهره‌های نهضت مشروطه است: «میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل» و «ملک‌المتکلمین».
در سایه‌ی بیمارستان لقمان، جایی در انتهای کوچه شهید ابراهیمی، خانه‌ای باقیمانده از روزگار گذشته دیده می‌شود. خانه‌ای که زیرزمینش آرامگاه مهدی ملک‌زاده (فرزند ملک‌المتکلمین) و همسرش را در خود جای داده، و حیاطش، مدفن دو روزنامه‌نگار آزادی‌خواه تاریخ ایران است. مقبره‌ای که روزی با سقفی چوبی از نور آفتاب و باران محافظت می‌شد، اما اکنون زیر آواری از آجر و سیمان پنهان شده و روزبه‌روز به فراموشی نزدیک‌تر می‌شود.
صوراسرافیل که بود؟
میرزا جهانگیرخان شیرازی، فرزند آقا رجبعلی، در سال ۱۲۹۲ هجری قمری در شیراز متولد شد و در جوانی راهی تهران شد تا در دارالفنون و دیگر مدارس عالیه آن زمان به تحصیل علوم جدید بپردازد. او از همان آغاز در محافل فکری و انجمن‌های مخفی مانند «باغ میکده» حضور فعالی داشت و به یکی از پرشورترین حامیان مشروطه تبدیل شد.
نام او با روزنامه‌ی جسورانه‌اش، صور اسرافیل، در ذهن تاریخ ماندگار شد. این روزنامه با سرمایه‌ی میرزا قاسم‌خان تبریزی و همکاری نزدیک با میرزا علی‌اکبر دهخدا راه‌اندازی شد و خیلی زود به یکی از اثرگذارترین رسانه‌های دوران مشروطه بدل گشت؛ رسانه‌ای که صدای ملت بود و تیغ تیز انتقادش، حکومت را به لرزه می‌انداخت.
اما این صراحت بی‌پرده، برای او بهایی سنگین داشت. پس از به توپ بسته شدن مجلس توسط محمدعلی‌شاه، میرزا جهانگیرخان به‌همراه ملک‌المتکلمین و دیگر آزادی‌خواهان دستگیر شد و در نهایت، در روز ۲ تیر ۱۲۸۷ خورشیدی (۲۴ جمادی‌الاولی ۱۳۲۶ قمری)، در باغ شاه اعدام گردید.
بنای نیمه‌ویران یک افتخار ملی
مقبره‌ی این دو بزرگمرد، که در گذشته بخشی از خانه‌ای بزرگ‌تر بود، اکنون تنها در محدوده‌ای نزدیک به ۵۰ متر باقی مانده و توسط بیمارستان لقمان محصور شده است. سقف چوبی ساده‌ای که زمانی با احترام بر فراز قبرها قرار داشت، حالا فرو ریخته و قطعات شکسته‌ی آن در کنار وسایل متروکه سرایدار دیده می‌شود.
ترک‌های عمیق بر سنگ قبرها، نتیجه گودبرداری‌های بی‌ملاحظه‌ی سال‌های اخیر است؛ نشانی از بی‌توجهی به حافظه‌ی تاریخی شهری که در سکوت، قهرمانانش را فراموش می‌کند. خانه‌ای که روزگاری میزبان گفت‌وگوهای روشنفکرانه و نفس‌های امید بود، اکنون در سکوت، خاک روزنامه‌نگارانی را در دل دارد که صدای مردم بودند.
نحوه دسترسی به مقبره صوراسرافیل و ملک‌المتکلمین
📍 آدرس: استان تهران، شهرستان تهران، خیابان مخصوص (وحدت اسلامی)، جنب بیمارستان لقمان، انتهای کوچه شهید ابراهیمی
۰ نظر