روستای پیرواش سفلی؛ سرزمین همدلی اقوام در قلب شهرستان آق‌قلا
«پیرواش سفلی» روستایی بزرگ و پرجمعیت در استان گلستان و شهرستان آق‌قلا است که در بخش مرکزی و دهستان آق‌التین قرار دارد. این روستا در فاصله ۳۵ کیلومتری شمال‌شرق گرگان واقع شده و از توابع مهم و در حال رشد شهرستان آق‌قلا به‌شمار می‌رود. پیرواش سفلی در میان مزارع سرسبز و باغ‌های میوه جای گرفته و چشم‌اندازی زیبا با پس‌زمینه کوهستان‌های البرز دارد که در فاصله ۳۰ کیلومتری جنوب روستا چون دیواری سبز نمایان است.
وجه تسمیه پیرواش؛ تپه‌ای با نامی کهن
بزرگان محلی روایت می‌کنند که در ضلع جنوبی روستا تپه‌ای کوچک قرار داشته که «پیرواش‌تپه» نامیده می‌شد. در این تپه انواع گل‌ها و گیاهان وحشی، از جمله گل پریوش می‌روییده و احتمال می‌رود نام «پیرواش» از همین پوشش گیاهی گرفته شده باشد. روایتی دیگر این تپه را باستانی می‌داند، هرچند سند قابل استنادی برای آن وجود ندارد. در گذشته در کنار این تپه، دو روستای جداگانه وجود داشت که بعدها با نام‌های پیرواش علیا و پیرواش سفلی شناخته شدند.
تاریخ شکل‌گیری؛ مهاجرت ترکمن‌ها و ایجاد روستایی نو
حدود ۶۰ سال پیش، به رهبری حاج حسین جرجانی—از بزرگان و خان‌های ترکمن ساکن روستای چن‌سولی—گروهی از بستگان و آشنایان برای دسترسی به مراتع، مزارع و جنگل‌های بهتر به این ناحیه کوچ کردند و روستای جدیدی را پایه‌گذاری نمودند. در همان زمان، در جنوب‌شرقی تپه پیرواش‌تپه روستایی فارس‌نشین وجود داشت که بعدها پیرواش علیا نام گرفت. پیرواش سفلی نیز در ضلع شمالی شکل گرفت و امروز این دو روستا هویت تاریخی مشترکی دارند.
روستایی نمونه با مدیریت علمی حاج حسین جرجانی
حاج حسین جرجانی، فرزند محمد آخوند گرگانی و نماینده مردم ترکمن‌صحرا در مجلس شورای ملی، با دانش دینی و آشنایی با علوم جدید، روستای تازه‌تأسیس را با برنامه‌ریزی دقیق و آینده‌نگری طراحی کرد. او با کمک مهندسان، ساختار شهری نوینی را در روستا پیاده کرد و پیرواش سفلی را به یکی از روستاهای نمونه منطقه تبدیل نمود. پنجاه سال پیش این روستا دارای امکانات گسترده‌ای از جمله برق، آب آشامیدنی، درمانگاه، مدرسه، جاده‌های مناسب، باغ میوه، دامداری و مسجد بود.
رونق کشاورزی و ورود اقوام مختلف
حاج حسین جرجانی نخستین فردی بود که کشاورزی نوین را در منطقه گسترش داد و تکنیک‌ها و ادوات جدید را وارد کرد. او نخستین بار کشت وسیع پنبه را رواج داد و این نیاز به نیروی کار موجب شد تا مهاجرانی از سیستان و بلوچستان، بیرجند، سمنان، شاهرود، بجنورد، قوچان، اردبیل، تبریز و دیگر مناطق به این روستا کوچ کنند. به‌تدریج پیرواش سفلی به نمونه‌ای از وحدت اقوام ایرانی تبدیل شد.
جمعیت و ترکیب قومی
پیرواش سفلی با جمعیتی حدود ۷ هزار نفر، یکی از بزرگ‌ترین روستاهای استان گلستان است. نیمی از جمعیت را سیستانی‌ها و نیم دیگر را ترکمن‌ها، بلوچ‌ها، کردهای قوچانی، ترک‌ها و فارس‌های محلی تشکیل می‌دهند. سکونت اقوام در روستا براساس بخش‌های جغرافیایی تقسیم شده است؛ ترکمن‌ها در شمال، بلوچ‌ها در مرکز و سیستانی‌ها در جنوب. این روستا نمونه‌ای کم‌نظیر از همزیستی مسالمت‌آمیز اقوام و مذاهب است.
اقتصاد روستا؛ کشاورزی، دامداری و صنایع‌دستی
شغل اصلی اهالی، کشاورزی است و محصولاتی همچون پنبه، گندم، جو، لوبیای روغنی، آفتابگردان، سویا، برنج و صیفی‌جات در مزارع حاصلخیز این ناحیه کشت می‌شود. دامداری نیز جایگاه مهمی دارد و زنان ترکمن و بلوچ با قالیبافی، قالیچه‌بافی، سوزن‌دوزی و صنایع‌دستی نقش مهمی در اقتصاد خانوار ایفا می‌کنند.
مهاجرت؛ پیامد تغییر الگوی کشت
پس از کاهش حمایت‌های دولتی از کشت پنبه، بسیاری از اراضی به تولید صیفی‌جات اختصاص یافت و اشتغال روستا کاهش یافت. این تغییر موجب شد تعداد زیادی از جوانان برای یافتن کار به شهرهای بزرگ مانند گرگان، تهران، مشهد، اصفهان، اهواز و یزد مهاجرت کنند. طی سه دهه گذشته بیش از ۲ هزار نفر روستا را ترک کرده‌اند.
آیین‌ها و فرهنگ مردم روستا
پیرواش سفلی به‌واسطه حضور اقوام مختلف، مجموعه‌ای ارزشمند از آیین‌ها و سنت‌های فرهنگی است. ترکمن‌ها آیین‌های ویژه‌ای مانند عروسی‌های چندروزه، عید فطر، عید قربان، طلب باران، پشم‌چینی (قرقم)، پری‌خوانی، روایتگری همراه با دوتار و جشن خرمن را برگزار می‌کنند. سیستانی‌ها، بلوچ‌ها، کردها و ترک‌ها نیز هر یک آیین‌های خاص خود را دارند که روستا را به محیطی پررونق از منظر فرهنگی تبدیل کرده است.
مدارس و ساختار مدیریتی
در روستا مدارسی در مقاطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم برای دختران و پسران وجود دارد و سطح سواد در میان اهالی بسیار بالاست. مدیریت روستا در گذشته برعهده کدخدایان بود اما امروز تصمیم‌گیری‌ها توسط شورای اسلامی و دهیاری با همکاری امام جمعه و معتمدان محلی انجام می‌شود.
نشانی و موقعیت جغرافیایی
آدرس: استان گلستان، شهرستان آق‌قلا، بخش مرکزی، دهستان آق‌التین، روستای پیرواش سفلی
این روستا از غرب به عطاآباد، از شمال به کرد و قزل‌لی، از شرق به نسرکان و کریم‌آباد و از جنوب به پیرواش علیا محدود می‌شود.
۰ نظر