قلعه اژدها پیکر لار | دژی افسانهای در جنوب استان فارس
قلعه اژدها پیکر یکی از شاخصترین آثار تاریخی شهرستان لار در استان فارس است که بر فراز تپهای مشرف به شهر لار قرار گرفته است. این قلعه که از مهمترین جاذبههای تاریخی لارستان به شمار میرود، با معماری منحصربهفرد، موقعیت استراتژیک و افسانههای فراوانی که پیرامون آن شکل گرفته، همواره مورد توجه گردشگران و پژوهشگران بوده است. قرارگیری این دژ تاریخی در کنار آرامگاه مشهور ننه نادر، مجموعهای ارزشمند از آثار تاریخی را در شمال شهر لار پدید آورده است.
تاریخچه قلعه اژدها پیکر
قدمت قلعه اژدها پیکر به دوران ساسانیان بازمیگردد و شواهد تاریخی نشان میدهد که این دژ در گذشته یکی از مهمترین استحکامات دفاعی منطقه لارستان بوده است. استحکام بالای بنا و ساختار مقاوم آن باعث شده بود که در گذشته از این قلعه با نام «طلسم کیانی» یاد کنند.
این قلعه تا سالهای پایانی دوره قاجار همچنان مورد استفاده مسکونی قرار داشت، اما در طول دهههای اخیر بخشهایی از آن دچار فرسایش و تخریب شده است. با وجود این، بقایای دیوارها، برجها و بخشهایی از سازه اصلی همچنان قابل مشاهده هستند و شکوه گذشته این دژ تاریخی را به نمایش میگذارند.
معماری قلعه اژدها پیکر
قلعه اژدها پیکر حدود ۷۰۰ متر طول و ۱۷۰ متر عرض دارد و یکی از بزرگترین سازههای دفاعی تاریخی شهرستان لار محسوب میشود. معماران این بنا برای افزایش استحکام ساختمان از شیوههای پیشرفته مهندسی زمان خود استفاده کردهاند. وجود گوشوارهها در ساخت بقعه مدور قلعه و همچنین ستونهای سنگی در بخشهای مختلف، نشاندهنده دانش معماری بالای سازندگان آن است.
این مجموعه تاریخی از سه بخش اصلی تشکیل شده است؛ دیوارههای دفاعی سنگی همراه با دژهای کوچک، قلعه میانی و قلعه بالایی. چنین ساختاری سبب شده بود که نفوذ به قلعه در گذشته بسیار دشوار باشد و امنیت ساکنان آن به خوبی تأمین شود.
علت نامگذاری قلعه اژدها پیکر
نام متفاوت این قلعه از شکل ظاهری آن گرفته شده است. گفته میشود هنگامی که از فاصله دور به مجموعه نگاه میکنید، ساختار کشیده و امتداد دیوارهای آن شباهت زیادی به پیکر یک اژدها دارد. به همین دلیل مردم منطقه این دژ را «اژدها پیکر» نامیدهاند.
در بخش فوقانی قلعه نیز فضاهایی مانند مسجد، حمام، آبانبار، سرداب، مقبره و چاه دولاب قرار داشته که اهمیت این مجموعه را در گذشته دوچندان میکرده است.
چاه دولاب و افسانههای شگفتانگیز آن
یکی از اسرارآمیزترین بخشهای قلعه اژدها پیکر، چاهی سنگی به نام «دولاب» است که در بلندترین نقطه قلعه قرار دارد. این چاه از دل سنگ تراشیده شده و قرنهاست که موضوع روایتها و افسانههای محلی است.
در منابع تاریخی دوره صفوی از جمله کتاب تحفهالغرائب، داستانهایی درباره گنجی عظیم در اعماق این چاه نقل شده است. بر اساس این روایتها، مردم اعتقاد داشتند که گنجینهای بزرگ در داخل چاه پنهان شده و موجودی اسرارآمیز از آن محافظت میکند. هرچند این روایتها جنبه افسانهای دارند، اما نقش مهمی در شهرت قلعه اژدها پیکر ایفا کردهاند.
قلعه در دورههای مختلف تاریخی
بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد که قلعه اژدها پیکر در دوره ایلخانی نیز مورد بازسازی قرار گرفته است. با این حال مهمترین مرمتهای بنا در دوران صفویه انجام شده و بخشهایی از سازه در این دوره بازسازی شدهاند.
در دوران پهلوی اول نیز بخشی از قلعه بر اثر بمباران آسیب دید و قسمتهایی از دیوارهای دفاعی و قلعه میانی تخریب شد. همچنین زلزلههای شدید منطقه لار موجب فروریختن بسیاری از طاقها و بخشهای داخلی بنا شدهاند. با این وجود هنوز بقایای طاقها، دیوارها و فضاهای معماری در نقاط مختلف قلعه قابل مشاهده است.
قلعه ننه نادر در کنار اژدها پیکر
در نزدیکی قلعه اژدها پیکر، بنایی تاریخی به نام قلعه ننه نادر قرار دارد که یکی دیگر از دیدنیهای شهرستان لار محسوب میشود. این سازه خشتی با معماری ساده و گنبدی شکل، بر اساس روایتهای محلی به یاد مادر نادرشاه ساخته شده است.
مردم لارستان معتقد بودند ساخت چنین بنایی میتواند موجب جلب توجه و حمایت نادرشاه شود. امروزه این آرامگاه در کنار قلعه اژدها پیکر، بخشی از مجموعه تاریخی ارزشمند شهر لار را تشکیل میدهد.
دیگر آثار تاریخی پیرامون قلعه
در پشت قلعه و در بخش شمالی شهر لار، آثار یک سازه دایرهای شکل تاریخی نیز دیده میشود که از سنگ و ساروج ساخته شده است. این بنا دارای فضاهای طاقدار بوده و در گذشته از آن به عنوان عصارخانه استفاده میکردند. هرچند بخشهایی از این اثر تاریخی تخریب شده، اما همچنان نشانههایی از معماری سنتی منطقه را در خود حفظ کرده است.
اهمیت گردشگری قلعه اژدها پیکر
قلعه اژدها پیکر امروزه یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری شهرستان لار در استان فارس به شمار میرود. ترکیب تاریخ، معماری، افسانههای محلی و چشمانداز زیبای شهر لار باعث شده این قلعه به یکی از مقاصد محبوب علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ ایران تبدیل شود.
بازدید از این دژ تاریخی فرصتی ارزشمند برای آشنایی با معماری دفاعی دوران ساسانی، روایتهای کهن لارستان و تاریخ پر فراز و نشیب جنوب استان فارس فراهم میکند.
۰ نظر