گنبد نمکی کهنه لار | یکی از شگفتیهای طبیعی استان فارس
گنبد نمکی کهنه یکی از پدیدههای کمنظیر زمینشناسی در شهرستان لار و استان فارس است که در حدود ۷۰ کیلومتری شرق شهر لار و در نزدیکی روستای علیآباد قرار دارد. این گنبد نمکی در بخش شرقی رشتهکوه زاگرس و در انتهای شرقی طاقدیس کوه کلات شیخ واقع شده و به دلیل ساختار منحصربهفرد خود، از مهمترین جاذبههای طبیعی و زمینشناسی جنوب ایران به شمار میرود.
چشماندازهای متفاوت، درههای نمکی، رنگهای متنوع و اشکال فرسایشی خیرهکننده باعث شدهاند گنبد نمکی کهنه به یکی از مقاصد جذاب برای طبیعتگردان، زمینشناسان و علاقهمندان به ژئوتوریسم تبدیل شود.
موقعیت جغرافیایی گنبد نمکی کهنه
گنبد نمکی کهنه در شمال غرب روستای علیآباد از توابع شهرستان لار قرار گرفته است. دسترسی به این جاذبه طبیعی از طریق جاده لار به شاهغیب امکانپذیر است. با این حال، به دلیل ناهمواریهای شدید و ساختار خشن سطح نمک، پیمایش بخشهای مختلف گنبد نیازمند آمادگی جسمانی و تجهیزات مناسب است.
این گنبد به صورت کوهستانی صعبالعبور شکل گرفته و بسیاری از ارتفاعات آن به دلیل وجود تیغههای نمکی و شیبهای تند به سختی قابل دسترسی هستند. بهترین مسیرهای ورود به بخشهای مرکزی گنبد از طریق آبراهههای اطراف آن امکانپذیر است.
ویژگیهای طبیعی و ابعاد گنبد نمکی
گنبد نمکی کهنه حدود ۲۱ کیلومتر مربع وسعت دارد و از بزرگترین گنبدهای نمکی استان فارس محسوب میشود. بلندترین نقطه آن در حدود ۱۱۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و پایینترین رخنمونهای نمکی آن در ارتفاع حدود ۷۰۰ متری از سطح دریا قرار گرفتهاند.
شرایط اقلیمی منطقه نیز بسیار خاص است. در فصل تابستان، بهویژه در تیرماه، دمای هوا گاهی به ۵۰ درجه سانتیگراد میرسد؛ در حالی که در زمستان و بهخصوص در بهمنماه، دما ممکن است به کمتر از ۵ درجه سانتیگراد کاهش پیدا کند. بارندگیها عمدتاً در زمستان و بهار رخ میدهند و معمولاً به صورت رگبارهای شدید و کوتاهمدت هستند.
فرسایش و شکلگیری چشماندازهای نمکی
یکی از جذابترین ویژگیهای گنبد نمکی کهنه، اشکال فرسایشی متنوع آن است. بارشهای فصلی و جریان آب در طول هزاران سال باعث انحلال تدریجی نمکها شده و ساختارهایی شگفتانگیز مانند تیغههای تیز، برجستگیهای نیزهای شکل و درههای نمکی را ایجاد کردهاند.
صدها آبراهه کوچک و بزرگ با الگوی شعاعی از مرکز گنبد به سمت اطراف گسترش یافتهاند و در مسیر خود تودههای نمکی را فرسایش دادهاند. این فرایند طبیعی باعث شده چشمانداز منطقه شباهت زیادی به مناظر فرازمینی و بیابانی پیدا کند.
ساختار زمینشناسی گنبد نمکی کهنه
بخش عمده رخنمونهای این گنبد از نمکهای سازند هرمز تشکیل شده است. سازند هرمز یکی از قدیمیترین سازندهای زمینشناسی ایران محسوب میشود که نقش مهمی در شکلگیری گنبدهای نمکی جنوب کشور داشته است.
در کنار تودههای نمکی، ترکیباتی از مواد رسی، گچ، اکسیدهای آهن و سنگهای آتشفشانی نیز مشاهده میشود. این مواد در اثر فعالیتهای زمینساختی همراه با نمکها به سطح زمین رسیدهاند و تنوع رنگی چشمگیری در سطح گنبد ایجاد کردهاند.
وجود اکسیدهای آهن باعث شکلگیری رنگهای قرمز، نارنجی و قهوهای در بخشهایی از منطقه شده و سنگهای آتشفشانی هوازده نیز طیفهایی از رنگ خاکستری و آبی را در چشمانداز گنبد به نمایش میگذارند.
حوضچههای نمک و شورابههای طبیعی
در زمان بارندگی، حجم زیادی از آبهای سطحی در بخشهای کمارتفاع گنبد جمع میشود و شورابههای طبیعی را به وجود میآورد. این آبهای شور پس از تبخیر، لایههایی از نمک سفیدرنگ را در سطح زمین باقی میگذارند.
در شمال روستای علیآباد نیز حوضچههای کوچک سنتی برای برداشت نمک شکل گرفتهاند که از گذشته تاکنون مورد استفاده مردم محلی بودهاند. این حوضچهها نمونهای از بهرهبرداری سنتی از منابع طبیعی منطقه به شمار میروند.
اهمیت گردشگری و علمی گنبد نمکی کهنه
گنبد نمکی کهنه علاوه بر ارزش طبیعی، از نظر مطالعات زمینشناسی نیز اهمیت فراوانی دارد. ساختارهای نمکی، سنگهای آتشفشانی، رسوبات رنگارنگ و فرایندهای فرسایشی فعال، این منطقه را به یک آزمایشگاه طبیعی برای پژوهشگران علوم زمین تبدیل کردهاند.
از سوی دیگر، چشماندازهای منحصربهفرد، سکوت طبیعت و مناظر متفاوت این منطقه، گنبد نمکی کهنه را به یکی از جذابترین جاذبههای طبیعتگردی شهرستان لار در استان فارس تبدیل کرده است؛ جایی که بازدیدکنندگان میتوانند جلوهای متفاوت از زیباییهای طبیعی جنوب ایران را از نزدیک مشاهده کنند.
۰ نظر