گورستان تاریخی خالد نبی؛ میراثی کوهستانی در گلستان
گورستان تاریخی خالد نبی در کنار زیارتگاه خالد نبی و در منطقهای کوهستانی واقع شده است. این گورستان در فاصله ۹۰ کیلومتری شمال شرق شهرستان گنبد کاووس، ۵۵ کیلومتری شمال شرق شهرستان کلاله، و ۶ کیلومتری روستای گچیسو – نزدیک آیتمر توابع بخش مراوه تپه – بر فراز قله کوه گوگجهداغ قرار دارد. این قله که در بین مردم ترکمن به «قدرت» یا «گوژ» معروف است، حدود ۷۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و رشته کوه گوگجهداغ از مشرق به کوههای بابا شملک و از شمال، غرب و جنوب به هزار دره اطراف متصل میشود.
پیشینه و اهمیت تاریخی خالد نبی
خالد نبی، غیث بن سنان عبسی، یکی از پیامبران عرب بعد از حضرت عیسی است که در گویش ترکمنان به «حالت نبی» معروف است. در اطراف گورستان، مجموعههای تاریخی و فرهنگی متعددی مانند بقعههای عالم بابا و چوپان عطا و درهای به نام پنج شیر و چشمه خضر دندان قرار دارند. طبق روایات ترکمنان، عالم بابا پدر همسر خالد نبی و چوپان عطا شبان او بوده یا از اولیای گمنام محسوب میشده است، و همگی مورد احترام مردم منطقه هستند.
ساختار و سنگ قبرهای گورستان
در شرق بقعه عالم بابا، گورستان وسیعی قرار دارد که بیش از ۶۰۰ سنگ مزار استوانهای در آن دیده میشود. این سنگها در دامنههای کوه مرکزی و شرقی پراکنده شده و برخی به صورت منفرد بر تپههای اطراف، مسلط بر هزار دره، قرار گرفتهاند. سنگ قبرها از سنگهای یکپارچه تراشیده شده و اشکال آنها شامل استوانهای و صلیبی است. رسانهها گاهی این سنگها را با اشکال جنسی توصیف کردهاند، اما بررسیهای دقیق نشان میدهد که این اشکال نماد کلاه و شال پهلوانی و یا پوشش زنانه بوده است. سنگ قبرهای زنانه سطحی تخت دارند و همگی به سمت شمال قرار گرفتهاند. این گورستان به احتمال زیاد مربوط به عصر پارینهسنگی است.
پژوهشها و ثبت ملی
مجموعه تاریخی خالد نبی به دلیل موقعیت کوهستانی و دشواری دسترسی کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. دیوید استروناخ در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ بیش از ۶۰۰ سنگ ایستاده در چندین محل شناسایی کرد. برای نخستین بار در کتاب «یک مسافرت زمستانی از استانبول به تهران» اثر جیمز بیلی فریزر (۱۸۳۸) از این گورستان سخن گفته شده است. وی توضیح میدهد که مردم ترکمن اجساد خود را از مناطق دیگر به این مکان منتقل میکردند، زیرا مکان دفن اجدادشان بوده است. در سال ۱۳۸۰، گورستان خالد نبی و مجموعههای وابسته توسط اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان گلستان در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد.
دسترسی و نکات بازدید
راه دسترسی به گورستان خالد نبی کوهستانی است اما از مسیر کلاله و تمرقرهقوزی میتوان به آن رسید. به دلیل شرایط دشوار مسیر، کمبود امکانات رفاهی، گرمای تابستان و سرمای زمستان، بهترین زمان بازدید از این گورستان ماههای فروردین و اردیبهشت است. بازدیدکنندگان میتوانند هم از مناظر کوهستانی و تاریخی بهره ببرند و هم با فرهنگ و آیینهای مردم ترکمن آشنا شوند.
۰ نظر